Οι λοιμώξεις ευθύνονται για το 12% των καρκίνων παγκοσμίως, διαπιστώνει μελέτη

Περίπου το 12% των συνολικών περιστατικών καρκίνου παγκοσμίως το 2024 ενδέχεται να προκλήθηκε από κάποια λοίμωξη, σύμφωνα με νέα έρευνα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ). Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «The Lancet Oncology», εξέτασε τη συχνότητα και τα αίτια διαφορετικών μορφών καρκίνου, εστιάζοντας ειδικότερα στον ρόλο των λοιμώξεων.

Οι ερευνητές συνέδεσαν 2,3 εκατομμύρια νέα περιστατικά καρκίνου με κάποια λοίμωξη. Τα περισσότερα οφείλονταν σε μόλις πέντε παθογόνους παράγοντες: το ελικοβακτηρίδιο του πυλωρού (Helicobacterpylori, 4%), τον ιό των ανθρώπινων θηλωμάτων (HPV, 4%), τον ιό της ηπατίτιδας Β (2%), τον ιό Epstein-Barr (1%) και τον ιό της ηπατίτιδας C (λιγότερο από 1%). Οι συγκεκριμένες λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν περισσότερους από 20 διαφορετικούς τύπους καρκίνου, μεταξύ των οποίων καρκίνο του στομάχου, του ήπατος, του αίματος και του τραχήλου της μήτρας.

Τι έδειξαν πολυετείς έρευνες

Ορισμένοι από τους συγγραφείς της μελέτης ερευνούν το συγκεκριμένο πεδίο εδώ και περίπου 30 χρόνια. Σε προηγούμενες μελέτες τους είχαν εξετάσει τα περιστατικά καρκίνου που συνδέονταν με λοιμώξεις κατά τα έτη 1990, 2002, 2008, 2012 και 2018. Το ποσοστό των καρκίνων που αποδίδονταν σε λοιμώξεις φαίνεται να μειώθηκε κατά τη διάρκεια αυτών των ετών, αφού είχε φτάσει στο υψηλότερο επίπεδο-18%- το 2002. Ωστόσο, οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν είναι ασφαλές να γίνουν άμεσες συγκρίσεις, καθώς οι πηγές και η ποιότητα των διαθέσιμων δεδομένων έχουν μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου.

Στην πραγματικότητα, η νέα μελέτη δεν είχε ως στόχο τη σύγκριση διαφορετικών χρονικών περιόδων. Σκοπός της είναι να αναδείξει σε ποιους τομείς ο έλεγχος και η πρόληψη των λοιμώξεων μπορούν να συμβάλουν στη μείωση των περιστατικών καρκίνου.

Για να γίνει κατανοητή αυτή η σύνδεση, είναι χρήσιμο να γνωρίζουμε πώς οι λοιμώξεις συνδέονται με την εμφάνιση καρκίνου. Εκτεταμένες έρευνες έχουν εξετάσει τους μοριακούς μηχανισμούς που εμπλέκονται και πλέον γνωρίζουμε ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους οι λοιμώξεις μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο.

Πώς μπορεί ένας ιός να προκαλέσει καρκίνο;

Ένας ιός μπορεί να μεταβάλει, άμεσα ή έμμεσα, τα γονίδια του κυττάρου που μολύνει, δηλαδή του κυττάρου-ξενιστή. Με αυτόν τον τρόπο, αυξάνεται η πιθανότητα το κύτταρο να αρχίσει να πολλαπλασιάζεται ανεξέλεγκτα και τελικά να εξελιχθεί σε καρκινικό.

Υπάρχουν τρεις βασικοί μηχανισμοί μέσω των οποίων μπορεί να συμβεί αυτό. Ο πρώτος είναι η απενεργοποίηση της ικανότητας ενός κυττάρου είτε να αυτοκαταστρέφεται είτε να σταματά να διαιρείται. Για παράδειγμα, ένας ιός μπορεί να αδρανοποιήσει την πρωτεΐνη TP53, η οποία συμμετέχει στην πρόκληση κυτταρικού θανάτου όταν αυτός είναι απαραίτητος, ή την πρωτεΐνη RB, η οποία συμβάλλει στον έλεγχο της κυτταρικής διαίρεσης. Υπό φυσιολογικές συνθήκες, ένα υγιές κύτταρο θα ενεργοποιούσε τέτοιους μηχανισμούς άμυνας εάν μολυνόταν από ιό.

Ο δεύτερος μηχανισμός αφορά την ενσωμάτωση του DNA του ιού στο γενετικό υλικό του κυττάρου-ξενιστή. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαταράξει κατά λάθος γονίδια που ελέγχουν τον κυτταρικό θάνατο ή τη διαίρεση. Ο τρίτος μηχανισμός σχετίζεται με την περίπτωση κατά την οποία ο ίδιος ο ιός φέρει ένα γονίδιο που μπορεί να προκαλέσει καρκίνο, γνωστό ως ογκογονίδιο. Σε πολλές περιπτώσεις, οι ιοί έχουν αποκτήσει τέτοια γονίδια κατά λάθος από άλλους οργανισμούς.

Η σύνδεση μεταξύ ιών και καρκίνου αποτελεί, στην πραγματικότητα, θεμελιώδες στοιχείο της σύγχρονης έρευνας για τον καρκίνο. Η μελέτη της έχει συμβάλει στην αποκάλυψη της άμεσης σχέσης μεταξύ γενετικού υλικού και καρκινογένεσης, την οποία σήμερα θεωρούμε δεδομένη.

Τι ισχύει για τα βακτήρια και τα παράσιτα;

Οι ιοί δεν είναι οι μόνοι παθογόνοι παράγοντες που μπορούν να προκαλέσουν καρκίνο. Λοιμώξεις από βακτήρια ή παράσιτα, όπως το Helicobacterpylori, που είναι ευρύτερα γνωστό για την πρόκληση γαστρικών ελκών, ή το Opisthorchisviverrini, ένα παρασιτικό σκουλήκι που προσβάλλει το ήπαρ, μπορούν επίσης να οδηγήσουν στην εμφάνιση καρκίνου.

Ωστόσο, η δράση τους είναι πιο έμμεση σε σύγκριση με εκείνη των ιών. Η μακροχρόνια, δηλαδή χρόνια, λοίμωξη από αυτούς τους οργανισμούς μπορεί να προκαλέσει σημαντική καταπόνηση σε διάφορους ιστούς. Στη συνέχεια, η φλεγμονή, η οποία αποτελεί φυσιολογικό μέρος της ανοσολογικής απόκρισης του οργανισμού, μπορεί να γίνει υπερβολικά έντονη και να προκαλέσει περαιτέρω βλάβες στους ιστούς. Η συγκεκριμένη καταπόνηση μπορεί να προκαλέσει βλάβες στο DNA, οι οποίες ευνοούν την καρκινογένεση, αλλά και σφάλματα κατά την κυτταρική διαίρεση. Αυτό μπορεί να συμβεί όταν ο οργανισμός επιταχύνει την παραγωγή νέων κυττάρων, προκειμένου να αποκαταστήσει τους κατεστραμμένους ιστούς. Οι διαδικασίες αυτές ενδέχεται να οδηγήσουν σε γενετικές μεταλλάξεις, αυξάνοντας τον κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου.

Πολλές μορφές καρκίνου μπορούν να προληφθούν

Είναι πιθανό να υπάρχουν και άλλοι μηχανισμοί που συνδέουν τις λοιμώξεις με τον καρκίνο και οι οποίοι δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί. Ωστόσο, η σύνδεση μεταξύ λοιμώξεων και καρκίνου είναι αδιαμφισβήτητη. Το βασικό συμπέρασμα, το οποίο ενισχύεται από τη νέα μελέτη για τα περιστατικά καρκίνου που σχετίζονται με λοιμώξεις, είναι ότι πολλές μορφές καρκίνου μπορούν να προληφθούν.

Ωστόσο, η νέα μελέτη αναδεικνύει επίσης τις μεγάλες ανισότητες στην αντιμετώπιση του προβλήματος: περίπου το 75% των καρκίνων που προκαλούνται από λοιμώξεις καταγράφηκε σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος. Η θεραπεία λοιμώξεων που μπορούν να οδηγήσουν σε καρκίνο, όπως ο HIV, το H. pylori και οι ιοί της ηπατίτιδας Β και C, αποτελεί έναν από τους τρόπους περιορισμού των περιστατικών. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης τα μέτρα πρόληψης, όπως ο εμβολιασμός, η χρήση προφυλακτικού και ο προσυμπτωματικός έλεγχος για την έγκαιρη ανίχνευση ασθενειών.

Ωστόσο, στις φτωχότερες χώρες η πρόσβαση σε αυτά τα προγράμματα παραμένει συχνά περιορισμένη. Ως εκ τούτου, η ισότιμη πρόσβαση στην πρόληψη και τη θεραπεία εξακολουθεί να αποτελεί μείζον ζήτημα στην παγκόσμια προσπάθεια καταπολέμησης του καρκίνου.

Πηγή: Independent