Η NASA εκτόξευσε το νέο διαστημικό της τηλεσκόπιο, το «Nancy Grace Roman» – Θα μελετήσει τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια

H NASA εκτόξευσε το νέο εμβληματικό αστρονομικό παρατηρητήριο σήμερα, Κυριακή (30/8) σε μία αποστολή που έχει ως στόχο να διερευνήσει μερικά από τα μεγαλύτερα μυστήρια της αστροφυσικής και της κοσμολογίας.

Το διαστημικό τηλεσκόπιο «Nancy Grace Roman» (Νάνσι Γκρέις Ρόμαν), ένα έργο αξίας περίπου 4 δισεκατομμυρίων δολαρίων, και ύψους άνω των 12 μέτρων εκτοξεύθηκε από το Διαστημικό Κέντρο Κένεντι της NASA στη Φλόριντα με έναν πύραυλο Falcon Heavy της SpaceX στις 7:26 π.μ. (τοπική ώρα).

«Το “Roman” θα προσφέρει στη Γη έναν νέο άτλαντα του σύμπαντος», δήλωσε τον Απρίλιο ο διευθυντής της NASA, Τζάρετ Άιζακμαν, όταν παρουσίασε το έργο στον Τύπο.

Το τηλεσκόπιο έχει σχεδιαστεί για να διερευνήσει κοσμικά μυστήρια όπως η σκοτεινή ενέργεια και η σκοτεινή ύλη. Η προέλευσή τους παραμένει άγνωστη, αλλά πιστεύεται ότι μαζί αποτελούν περίπου το 95% του σύμπαντος. Η σκοτεινή ύλη θεωρείται ότι λειτουργεί ως ένα είδος βαρυτικής κόλλας, ενώ η σκοτεινή ενέργεια πιστεύεται ότι είναι μια απωθητική δύναμη που οδηγεί την επέκταση του σύμπαντος.

Παράλληλα, το τηλεσκόπιο θα εξετάσει τη βαρύτητα σε τεράστιες κλίμακες και θα αναζητήσει εξωπλανήτες, όπως ονομάζονται οι πλανήτες πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.

Παρά τις ανησυχίες που υπήρχαν σχετικά με τις καιρικές συνθήκες πριν από την εκτόξευση, ο πύραυλος εκτοξεύθηκε με επιτυχία και κατάφερε να μεταφέρει το τηλεσκόπιο στο διάστημα.

Το τηλεσκόπιο πήρε το όνομά του για να τιμήσει τη Νάνσι Γρκέις Ρόμαν, την πρώτη επικεφαλής αστρονόμο της NASA, η οποία θεωρείται «η μητέρα του Διαστημικού Τηλεσκοπίου Hubble».

«Θα εντοπίσει χιλιάδες σουπερνόβα, δεκάδες χιλιάδες πλανήτες, δισεκατομμύρια γαλαξίες και δεκάδες δισεκατομμύρια αστέρια», δήλωσε η διευθύντρια επιστημονικών αποστολών της NASA, Νίκι Φοξ. «Με το τεράστιο οπτικό του πεδίο, θα είναι σε θέση να κάνει πράγματα που δεν έχουμε καταφέρει ποτέ στο παρελθόν», προσέθεσε.

Το «Nancy Grace Roman» θα ταξιδέψει στο διάστημα προς μια τροχιακή θέση που ονομάζεται Σημείο Λαγκράνζ 2, η οποία βρίσκεται περίπου ένα 1,6 εκατομμύρια χιλιόμετρα από τη Γη και στην οποία θα χρειαστεί περίπου 100 ημέρες για να φτάσει. Η αποστολή του έχει προγραμματιστεί να διαρκέσει πέντε χρόνια, αν και η NASA ανέφερε ότι το τηλεσκόπιο ενδέχεται να διαθέτει αρκετό καύσιμο για πέντε επιπλέον χρόνια.

Το «Roman» θα αξιοποιήσει τις δυνατότητες άλλων παρατηρητηρίων σε τροχιά, όπως το Διαστημικό Τηλεσκόπιο «James Webb», που εκτοξεύθηκε το 2021, και το Διαστημικό Τηλεσκόπιο «Hubble», που εκτοξεύθηκε το 1990.

«Το Hubble και το James Webb κοιτούσαν το σύμπαν μέσα από μια κλειδαρότρυπα, ενώ το Nancy Grace Roman θα σπάσει την πόρτα»

«Θα είναι σαν το Hubble και το James Webb να κοιτούσαν το σύμπαν μέσα από μια κλειδαρότρυπα, ενώ το Nancy Grace Roman θα σπάσει την πόρτα», δήλωσε το Σάββατο στους δημοσιογράφους η Νίκι Φοξ.

«Το Roman έχει γενικά την ίδια ευαισθησία και ευκρίνεια όρασης με το Hubble, αλλά εμείς παρατηρούμε τον ουρανό πολύ πιο γρήγορα», είχε δηλώσει η Τζούλι ΜακΈνερι, ανώτερη επιστήμονας του προγράμματος «Roman» στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων «Γκόνταρντ» της NASA στο Μέριλαντ, δήλωσε στους δημοσιογράφους σε συνέντευξη Τύπου τον Ιούλιο.

Η ΜακΈνερι ανέφερε ότι ένας μήνας παρατηρήσεων του «Roman» αρκεί για να χαρτογραφηθεί ο συνολικός γαλαξίας μας.

«Ένας μήνας παρατηρήσεων για τη χαρτογράφηση του γαλαξία μας θα χρειαζόταν περίπου έναν ‌αιώνα με το “Hubble”», είπε η ΜακΈνερι.

Το Roman θα έχει οπτικό πεδίο τουλάχιστον 100 φορές μεγαλύτερο από αυτό του Hubble, με δυνατότητα μέτρησης του φωτός από ένα δισεκατομμύριο γαλαξίες κατά τη διάρκεια της ζωής του.

Αυτό το παρατηρητήριο θα είναι επίσης σε θέση να αποκλείει το φως των άστρων για να παρατηρεί απευθείας εξωπλανήτες και δίσκους σχηματισμού πλανητών, να ολοκληρώσει μια στατιστική απογραφή των πλανητικών συστημάτων στον γαλαξία μας και να απαντήσει σε θεμελιώδη ερωτήματα στους τομείς της σκοτεινής ενέργειας, των εξωπλανητών και της αστροφυσικής υπέρυθρης ακτινοβολίας.

Χάρη στην υπέρυθρη όρασή του, το «Roman» θα είναι σε θέση να ανιχνεύει φως που εκπέμφθηκε από ουράνια σώματα πριν από δισεκατομμύρια χρόνια, ουσιαστικά κοιτάζοντας πίσω στο χρόνο και προσφέροντας στους επιστήμονες μια ματιά στο μακρινό παρελθόν του σύμπαντος, βοηθώντας τους να κατανοήσουν καλύτερα αυτά τα δύο μυστηριώδη φαινόμενα.

Το Webb έχει προσφέρει μια νέα κατανόηση της πρώιμης ιστορίας του σύμπαντος, αποκαλύπτοντας, μεταξύ άλλων, ότι οι αρχέγονοι γαλαξίες σχηματίστηκαν νωρίτερα και ήταν μεγαλύτεροι από ό,τι ήταν γνωστό μέχρι τώρα, καθώς έχει τη δυνατότητα να «βλέπει» σε τεράστιες αποστάσεις και να ανατρέχει στο βαθύ παρελθόν, λόγω του χρόνου που χρειάζεται το φως για να διανύσει τις αποστάσεις αυτές.

Το Roman, αντίθετα, είναι σε θέση να καταγράφει πανοραμικές εικόνες. Η NASA παρομοιάζει το Roman με τον ευρυγώνιο φακό μιας φωτογραφικής μηχανής και το Webb με έναν φακό ζουμ.

«Το Webb έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να διερευνά πολύ βαθιά και με εξαιρετική ευαισθησία το σύμπαν, ώστε να μπορούμε να εντοπίσουμε σπάνια φαινόμενα στο πρώιμο σύμπαν», δήλωσε η ΜακΈνερι, ενώ το Roman προσφέρει «την ευρεία οπτική που συμπληρώνει τις βαθιές εικόνες που παρέχει το Webb».

Το Roman θα συμβάλει στην κατανόηση δύο μυστηριωδών κοσμικών στοιχείων — της σκοτεινής ενέργειας και της σκοτεινής ύλης — δημιουργώντας τον πιο ολοκληρωμένο τρισδιάστατο χάρτη του σύμπαντος μέχρι σήμερα. Η κύρια έρευνά του, η οποία θα διαρκέσει περισσότερο από ένα έτος, θα καλύψει πάνω από δύο δισεκατομμύρια γαλαξίες.

«Θα είναι ο μεγαλύτερος κατάλογος αστρονομικών αντικειμένων που έχει δημιουργηθεί ποτέ, και θα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε πόσο συνηθισμένα είναι τα ηλιακά συστήματα όπως το δικό μας», δήλωσε στην AFP ο Ντέιβ Κόντεντ, τεχνικός διευθυντής του Roman.

Το φαινόμενο της Μεγάλης Έκρηξης (Big Bang‎‎), περίπου 13,8 δισεκατομμύρια χρόνια πριν, σηματοδότησε τη γέννηση του σύμπαντος, το οποίο από τότε συνεχίζει να διαστέλλεται. Οι επιστήμονες το 1998 αποκάλυψαν ότι αυτή η διαστολή στην πραγματικότητα επιταχύνεται, με μια αόρατη δύναμη που ονομάζεται σκοτεινή ενέργεια να αποτελεί την ⁠υποθετική αιτία.

Το περιεχόμενο του σύμπαντος περιλαμβάνει τη συνηθισμένη ύλη — αστέρια, πλανήτες, αέριο, σκόνη και όλα τα γνωστά υλικά ⁠στη Γη — καθώς και τη σκοτεινή ύλη και τη σκοτεινή ενέργεια. Η συνηθισμένη ύλη αντιπροσωπεύει ίσως το 5% του περιεχομένου. Η σκοτεινή ⁠ύλη, γνωστή από τις βαρυτικές επιδράσεις της στους γαλαξίες και τα αστέρια, ενδέχεται να αντιπροσωπεύει περίπου το 27%. Η σκοτεινή ενέργεια ενδέχεται να αντιπροσωπεύει περίπου το 68%.

Η χρήση του «Roman» για τη μέτρηση της έλξης της σκοτεινής ύλης και της ώθησης της σκοτεινής ενέργειας σε όλο το σύμπαν θα φέρει τους επιστήμονες πιο κοντά από ποτέ στην επίλυση και των δύο μυστηρίων, σύμφωνα με τη NASA.

Το «Roman» θα διεξάγει επίσης μία από τις πιο ολοκληρωμένες αναζητήσεις εξωπλανητών που έχουν γίνει ποτέ. Αναμένεται να ανακαλύψει χιλιάδες νέους εξωπλανήτες και να παρέχει την πρώτη στατιστική απογραφή πλανητικών συστημάτων παρόμοιων με το δικό μας.

«Μία από τις πιο συναρπαστικές πτυχές του Roman είναι το δυναμικό ανακάλυψής του. Ιστορικά, τα μεγάλα αστρονομικά παρατηρητήρια έχουν συχνά πραγματοποιήσει τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις τους σε τομείς που οι επιστήμονες δεν είχαν προβλέψει πριν από την εκτόξευση», δήλωσε στο Reuters ο κοσμολόγος Μουσταφά Ισάκ του Πανεπιστημίου του Τέξας στο Ντάλας, μέλος της επιστημονικής ομάδας του Roman.

Οι παρατηρήσεις του Roman θα συμπληρώσουν το έργο του Αστεροσκοπείου Rubin στη Χιλή και του διαστημικού σκάφους Euclid του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA), και αναμένονται με μεγάλο ενδιαφέρον, καθώς ενδέχεται να αμφισβητήσουν την κατανόηση που έχουν οι επιστήμονες για τη δομή του σύμπαντος.

Η ΜακΈνερι δήλωσε ότι πρόσφατες έρευνες υποδηλώνουν ότι ο τρόπος με τον οποίο οι επιστήμονες αντιλαμβάνονται την πρώιμη επέκταση του σύμπαντος, με βάση τις προβλέψεις των υφιστάμενων μοντέλων, ενδέχεται να είναι λανθασμένος.

«Πρόσφατες παρατηρήσεις υποδηλώνουν ότι το τυπικό μοντέλο μας για το σύμπαν είναι λανθασμένο», δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου το Σάββατο, προσθέτοντας ότι το Roman θα βοηθήσει να ξεκαθαριστεί αυτό το ζήτημα.

«Θα απαντήσει οριστικά: “Ναι, το μοντέλο ισχύει, ή όχι”. Και αν δεν ισχύει, θα μας παράσχει δεδομένα με την ακρίβεια και την ποιότητα που θα μας επιτρέψουν να αρχίσουμε να διακρίνουμε μεταξύ αυτών των επιλογών».

Το τηλεσκόπιο θα παράγει περίπου 1,3 τεραμπάιτ δεδομένων την ημέρα, «πράγμα που σημαίνει ότι ουσιαστικά δεν μπορείς να κατεβάσεις τα δεδομένα στον φορητό υπολογιστή κανενός», είπε.

Πηγές: Reuters, AFP