Mpox: Ο ιός εξαπλώνεται σε νέες χώρες – Πώς μπορεί να περιοριστεί η νέα έξαρση

Ο ιός Mpox επανέρχεται στο προσκήνιο καθώς εξαπλώνεται σε νέες χώρες, ενώ τα παιδιά φαίνεται να αποτελούν ιδιαίτερα ευάλωτη ομάδα στη νέα έξαρση στη Γουινέα-Μπισάου. Από το 2022, σχεδόν 190.000 εργαστηριακά επιβεβαιωμένα κρούσματα έχουν καταγραφεί σε 145 χώρες, γεγονός που καταδεικνύει πόσο έχει αλλάξει η επιδημιολογία της νόσου.

Η νέα έξαρση στη Γουινέα-Μπισάου είναι η πρώτη που καταγράφεται στη χώρα και επαναφέρει ερωτήματα σχετικά με την ικανότητα του ιού να εξαπλώνεται πέρα από τις περιοχές όπου ήταν μέχρι πρόσφατα ενδημικός. Ταυτόχρονα, οι υγειονομικές αρχές παρακολουθούν στενά την πορεία της νόσου, καθώς νέες γενετικές γραμμές του ιού και διαφορετικά πρότυπα μετάδοσης έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια.

Τι είναι ο ιός Μpox

Πρόκειται για μια λοιμώδη νόσο η οποία συνήθως εκδηλώνεται αρχικά με πυρετό, ρίγη, μυϊκούς πόνους και άλλα συμπτώματα που θυμίζουν γρίπη. Στη συνέχεια εμφανίζεται χαρακτηριστικό εξάνθημα, με βλάβες που ξεκινούν ως εξογκώματα, μετατρέπονται σε φυσαλίδες γεμάτες υγρό και τελικά σχηματίζουν κρούστες.

Πριν από το 2022, οι επιδημίες περιορίζονταν κυρίως σε ορισμένες αφρικανικές χώρες, όπου ο ιός θεωρούνταν ενδημικός. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, παρατηρούνται παρατεταμένες αλυσίδες μετάδοσης από άνθρωπο σε άνθρωπο και κρούσματα σε χώρες όπου προηγουμένως δεν είχαν καταγραφεί. Τα αμερικανικά Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) εκτιμούν μάλιστα ότι ο mpox βρίσκεται σε πορεία να καταστεί ενδημικός στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Γιατί εξαπλώνεται σε νέες χώρες;

Υπάρχουν δύο βασικοί κλάδοι του ιού, γνωστοί ως Κλάδος I και Κλάδος II. Ο Κλάδος I ήταν παλαιότερα γνωστός ως «κλάδος της λεκάνης του Κονγκό», ενώ ο Κλάδος II ως «κλάδος της Δυτικής Αφρικής».

Ο Κλάδος II βρέθηκε στο επίκεντρο της παγκόσμιας έξαρσης του 2022. Ο ιός άρχισε τότε να μεταδίδεται αποτελεσματικότερα μεταξύ ανθρώπων, κυρίως μέσω στενής σωματικής επαφής. Το 2024, ερευνητές προειδοποίησαν για νέα παραλλαγή του Κλάδου I στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, η οποία επίσης φάνηκε να μεταδίδεται ευκολότερα από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η εξέλιξη αυτή οδήγησε σε νέα διεθνή έξαρση, με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) να κηρύσσει κατάσταση έκτακτης ανάγκης διεθνούς ενδιαφέροντος για τη δημόσια υγεία τον Αύγουστο του 2024.

Η εξάπλωση σε νέες χώρες δεν προκαλεί, επομένως, έκπληξη στους ειδικούς. Ο ιός μεταδίδεται μέσω στενής σωματικής επαφής και μπορεί να εξαπλωθεί τόσο σε στενά δίκτυα ανθρώπινων επαφών όσο και σε περιβάλλοντα όπου πολλοί άνθρωποι ζουν σε συνθήκες συνωστισμού, όπως καταυλισμοί προσφύγων και περιοχές όπου βρίσκονται εσωτερικά εκτοπισμένοι πληθυσμοί.

Τι συνέβη στις μεγάλες επιδημίες του 2022 και του 2024;

Η παγκόσμια έξαρση του 2022 κηρύχθηκε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία τον Ιούλιο εκείνης της χρονιάς. Μετά την εντατικοποίηση της ιχνηλάτησης επαφών και την εφαρμογή προγραμμάτων εμβολιασμού, το καθεστώς έκτακτης ανάγκης άρθηκε τον Μάιο του 2023. Μέχρι τότε είχαν καταγραφεί περίπου 90.000 κρούσματα.

Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης που αφορούσε την έξαρση του 2024 άρθηκε τον Σεπτέμβριο του 2025. Αυτό δεν σημαίνει ότι ο ιός είχε εξαφανιστεί, αλλά ότι τα κρούσματα και οι θάνατοι είχαν μειωθεί και η κατάσταση θεωρούνταν καλύτερα ελεγχόμενη.

Γιατί ανησυχούν οι ειδικοί για τα παιδιά

Η νέα έξαρση στη Γουινέα-Μπισάου παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό χαρακτηριστικό: τα παιδιά φαίνεται να αντιπροσωπεύουν μεγάλο ποσοστό των ύποπτων κρουσμάτων. Από τα 46 ύποπτα περιστατικά που είχαν καταγραφεί, τα 23 αφορούσαν παιδιά κάτω των 15 ετών, ενώ τα περισσότερα από αυτά ήταν μικρότερα των τεσσάρων ετών.

Η Δρ. Άουλα Αμπάρα ανώτερη λέκτορας στο Imperial College London και σύμβουλος των Γιατρών Χωρίς Σύνορα στη Βρετανία, επισημαίνει ότι τα παιδιά διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρής νόσησης και θανάτου από mpox. Τα μικρά παιδιά, όπως εξηγεί, μπορεί να εμφανίσουν πολύ σοβαρότερα συμπτώματα σε σχέση με υγιείς ενήλικες.

Ωστόσο, η εικόνα αυτή θα πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή. Σε χώρες με περιορισμένους υγειονομικούς πόρους, οι οικογένειες μπορεί να αναζητούν συχνότερα ιατρική βοήθεια όταν αρρωσταίνει ένα παιδί, με αποτέλεσμα τα διαθέσιμα στοιχεία να μην αποτυπώνουν πλήρως την πραγματική κατανομή των κρουσμάτων.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και το γεγονός ότι τα επιβεβαιωμένα κρούσματα στη Γουινέα-Μπισάου δεν φαίνεται να συνδέονται μεταξύ τους. Αυτό ενδέχεται να σημαίνει ότι ο ιός κυκλοφορεί ευρύτερα στην κοινότητα και ότι υπάρχουν ακόμη μη εντοπισμένα περιστατικά.

Υπάρχουν εμβόλια και θεραπείες;

Ο ΠΟΥ συνιστά δύο εμβόλια για τον Mpox. Μπορούν να χορηγηθούν σε άτομα που διατρέχουν υψηλό κίνδυνο ή σε ανθρώπους που έχουν έρθει σε επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα, ώστε να περιοριστεί η περαιτέρω μετάδοση.

Το σημαντικότερο πρόβλημα παραμένει, όμως, η άνιση πρόσβαση. Τα μεγαλύτερα αποθέματα εμβολίων βρίσκονται στις χώρες υψηλού εισοδήματος, ενώ οι χώρες χαμηλού εισοδήματος, όπου οι ανάγκες μπορεί να είναι μεγαλύτερες, αντιμετωπίζουν σημαντικότερες ελλείψεις.

Ένα νέο παγκόσμιο απόθεμα εμβολίων αναμένεται να διατεθεί, με στόχο την ταχύτερη αποστολή δόσεων σε περιοχές όπου εκδηλώνονται επιδημίες. Παράλληλα, εκτιμάται ότι θα επιτρέψει στους κατασκευαστές να προγραμματίζουν καλύτερα την παραγωγή τους.

Η πρόληψη δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στα εμβόλια

Τα εμβόλια είναι σημαντικά, αλλά οι επιδημίες δεν ελέγχονται μόνο με εμβόλια, δήλωσε η Αμπάρα.

«Η έγκαιρη ανίχνευση, η ιχνηλάτηση επαφών, η υποστηρικτική φροντίδα και η ισχυρή επιτήρηση της δημόσιας υγείας παραμένουν απολύτως απαραίτητες», τόνισε.

Η νέα έξαρση στη Γουινέα-Μπισάου αποτελεί υπενθύμιση ότι η νόσος δεν αποτελεί πλέον πρόβλημα που περιορίζεται σε συγκεκριμένες περιοχές της Αφρικής. Η δυνατότητα του ιού να εξαπλώνεται σε νέες χώρες, σε συνδυασμό με την εμφάνιση νέων γενετικών γραμμών και την άνιση πρόσβαση στα εμβόλια, καθιστά την έγκαιρη αντίδραση κρίσιμη.

Πηγή: Guardian