Η πλήξη είναι κάτι που πολλοί από εμάς θα κάνουμε τα πάντα για να αποφύγουμε. Γεμίζουμε το χρόνο μας με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, τα βιβλία και τις τηλεοπτικές εκπομπές και το καθημερινό μας πρόγραμμα με δραστηριότητες. Όμως, η ανία ή, κοινώς, η «βαρεμάρα» δεν πρέπει πάντα να θεωρείται αρνητική.
Και αυτό γιατί, όπως υποστηρίζουν οι επιστήμονες, μπορεί στην πραγματικότητα να μας κάνει καλό – αλλά μόνο αν αξιοποιήσουμε αποτελεσματικά όλες τις δυνατότητές της.
Μπορεί να μας ωθήσει προς μια θετική αλλαγή
Η πλήξη τείνει να εμφανίζεται όταν θέλουμε να ασχοληθούμε διανοητικά με κάτι, αλλά η τρέχουσα δραστηριότητα ή το περιβάλλον μας δεν μας προσφέρει το επίπεδο πρόκλησης, διέγερσης ή το νόημα που χρειαζόμαστε. Αυτό μπορεί να μας κάνει να νιώθουμε ανήσυχοι – ειδικά αν δεν ξέρουμε πώς να διορθώσουμε την κατάσταση.
Γι’ αυτό το λόγο, η ανία μπορεί να μας ωθήσει προς την αλλαγή και να ενθαρρύνει την εξερεύνηση.
Ωστόσο, όπως εξηγούν επιστήμονες στο Conversation, για να αξιοποιήσουμε πραγματικά τη βαρεμάρα προς όφελός μας, είναι ζωτικής σημασίας να αποφύγουμε να καταφεύγουμε απλά στην επόμενη εύκολη δραστηριότητα που μπορεί να αποσπάσει την προσοχή, όπως το να κοιτάζουμε στο κινητό μας, να κάνουμε αγορές στο διαδίκτυο ή να τρέξουμε στο ψυγείο για ένα σνακ.
Η θετική αλλαγή δεν προέρχεται από το να ρωτάμε «πώς μπορώ να σταματήσω να νιώθω έτσι;», αλλά από το να αναρωτηθούμε «τι σημαντικό πρέπει να κάνω στη συνέχεια;». Το να εστιάζουμε στο να κάνουμε κάτι σημαντικό είναι το κλειδί για να μετατρέψουμε τη βαρεμάρα σε «γέφυρα» προς πιο παραγωγικές ή θετικές δραστηριότητες.
Αν και το τι θεωρούμε ουσιαστικό διαφέρει για τον καθένα μας, ως γενικός κανόνας, οι ουσιαστικές δραστηριότητες απαιτούν λίγη προσπάθεια, ενώ παράλληλα είναι εφικτές και μας κάνουν να νιώθουμε ότι είμαστε μέρος κάτι μεγαλύτερου από εμάς τους ίδιους.
Έτσι, αν είστε από τους ανθρώπους που απολαμβάνουν την άσκηση ή τη φύση, μια πεζοπορία αποτελεί έναν ουσιαστικό τρόπο για να διώξετε την πλήξη.
Ή αν προτιμάτε να δημιουργείτε πράγματα ή να ασχολείστε με χειροτεχνίες, η διαδικασία της δημιουργίας μπορεί να αποτελέσει μια ευκαιρία να βυθιστείτε σε αυτή, κάτι που μπορεί να βελτιώσει την ευεξία σας.
Μερικές φορές, η ανία υποδηλώνει επίσης ότι πρέπει να βγούμε από το σπίτι και να δούμε φίλους ή συγγενείς. Η επαφή με έναν άλλο άνθρωπο μπορεί να προσφέρει νόημα, ανταπόκριση και ένα αίσθημα ότι ανήκουμε κάπου, κάτι που δεν μπορεί να προσφέρει η μοναχική δραστηριότητα.
Η πλήξη μπορεί να λύσει προβλήματα και να σας κάνει δημιουργικούς
Σας έχει συμβεί ποτέ, ενώ κάνετε ντους, να σκεφτείτε μια πραγματικά εξαιρετική ιδέα ή να λύσετε ένα πρόβλημα που σας απασχολούσε; Αυτό ονομάζεται «φαινόμενο του ντους» – και ο λόγος που συμβαίνει έχει να κάνει με την πλήξη.
Το ντους μάς προσφέρει ένα τέλειο, χαλαρό περιβάλλον, ώστε το μυαλό μας να μπορεί να περιπλανηθεί. Αυτό επιτρέπει στον εγκέφαλο να εισέλθει σε μια κατάσταση «παραγωγικής περιπλάνησης», όπου η προσοχή μπορεί να απομακρυνθεί από την εκάστοτε εργασία και οι σκέψεις να περιπλανηθούν ελεύθερα.
Όταν αφήνουμε το μυαλό μας να περιπλανηθεί, η διαδικασία αυτή γεννά αυθόρμητες σκέψεις που είναι τυχαίες ή σχετίζονται μόνο περιφερειακά με το άμεσο παρόν. Ωστόσο, αυτές οι αυθόρμητες σκέψεις συχνά μετατρέπονται σε παραγωγικές ιδέες – όπως η εύρεση καινοτόμων ιδεών, η δημιουργία νέων συσχετισμών μεταξύ στοιχείων που έχουμε συναντήσει στο παρελθόν, η επίλυση προβλημάτων με τα οποία παλεύαμε, η εδραίωση στόχων ή αναμνήσεων και η ενίσχυση της δημιουργικότητάς μας.
Για να αξιοποιήσετε στο έπακρο την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων που προσφέρει η «περιπλάνηση του νου» και να αποφύγετε να μετατραπεί σε ένα φαύλο κύκλο ανησυχίας και εμμονής, τροφοδοτήστε εκ των προτέρων το μυαλό σας με θετικά ερεθίσματα. Αν γνωρίζετε ότι θα έχετε ένα κενό χρόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας σας όπου ενδέχεται να εμφανιστεί η ανία, απασχολήστε το μυαλό σας εκ των προτέρων με ένα αναλυτικό πρόβλημα, ένα δημιουργικό έργο ή μια πρόκληση.
Αυτό προμηθεύει τη σκέψη σας με άφθονο διεγερτικό υλικό. Με αυτό τον τρόπο, όταν αφήσετε το μυαλό σας να περιπλανηθεί, μπορείτε να γίνετε δημιουργικοί και να αξιοποιήσετε τη βαρεμάρα σας με θετικό τρόπο.
Μπορεί να βελτιώσει τη μνήμη και τη μάθηση
Η πλήξη μπορεί να είναι δυσάρεστη – αλλά μπορεί να είναι και χρήσιμη για την ενίσχυση της ικανότητάς μας να δημιουργούμε αναμνήσεις και να αποθηκεύουμε σημαντικές πληροφορίες.
Το να αφήνουμε το μυαλό μας να «αποσυνδεθεί» (γνωστό και ως «εγρήγορση εν ηρεμία») παρέχει ένα σημαντικό αποθεματικό που βοηθά στην ενσωμάτωση νέων πληροφοριών. Το να κάνουμε μια παύση και να μην κάνουμε τίποτα, το να κοιτάζουμε στο κενό και να σχεδιάζουμε τυχαία είναι όλα παραδείγματα ανάπαυσης σε κατάσταση εγρήγορσης.
Οι νέες αναμνήσεις δεν μεταφέρονται πλήρως διαμορφωμένες στη μακροπρόθεσμη μνήμη μας. Αντίθετα, μετά από μια νέα εμπειρία ή την εκμάθηση κάτι καινούργιου, το αρχικό ίχνος της μνήμης πρέπει να σταθεροποιηθεί και να ενσωματωθεί μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται «εδραίωση της μνήμης». Το να αφιερώνουμε λίγο χρόνο μακριά από την κατανάλωση πληροφοριών και να αφήνουμε τον εγκέφαλο να ξεκουραστεί βοηθά σε αυτή τη διαδικασία.
Ακόμη και πέντε έως δέκα λεπτά «εγρήγορσης εν ηρεμία» την ημέρα, μπορούν να προστατεύσουν τις εύθραυστες νέες αναμνήσεις από τον «ανταγωνισμό» με την πληθώρα ασήμαντωμ πληροφοριών. Έχει επίσης αποδειχθεί ότι η «εγρήγορση εν ηρεμία» βοηθά τους ανθρώπους να θυμούνται καλύτερα ό,τι μόλις έμαθαν – ακόμη και όταν τους ζητείται να ανακαλέσουν αυτές τις πληροφορίες μια εβδομάδα αργότερα.
Μια άλλη βασική πτυχή αυτής της χαλαρής εγρήγορσης είναι πως, όταν ο εγκέφαλος βαριέται, δεν «σβήνει» απλώς – αλλάζει λειτουργικό τρόπο. Ο εγκέφαλος μεταβαίνει από την εστίαση σε εξωτερικές απαιτήσεις και εργασίες σε μια εσωτερική, εστιασμένη επεξεργασία. Αυτού του είδους η εσωτερική επεξεργασία πραγματοποιείται καλύτερα κατά τη διάρκεια των περιόδων χαλάρωσης – όπως όταν βαριόμαστε. Μας βοηθά να αποδίδουμε νόημα, να διαμορφώνουμε τις αξίες μας και να κατανοούμε ποιοι είμαστε.
Επίσης, μας βοηθά να αναστοχαστούμε τις εμπειρίες μας και συμβάλλει στην επεξεργασία των αναμνήσεων. Η ενσωμάτωση μιας μικρής περιόδου χαλαρής εγρήγορσης κατά τη διάρκεια της μελέτης ή όταν ασχολούμαστε με μια νέα δραστηριότητα όχι μόνο θα μας βοηθήσει να θυμόμαστε όσα μάθαμε, αλλά θα μας βοηθήσει επίσης να παραμείνουμε επικεντρωμένοι στο ποιοι είμαστε και σε ό,τι είναι πιο σημαντικό για εμάς.
Πώς να… βαρεθείς;
Πώς μπορούμε λοιπόν να μάθουμε να αντέχουμε τη βαρεμάρα; Με το να την αποδεχτούμε την ως μια φυσιολογική εμπειρία και όχι ως κάτι αρνητικό.
Επίσης, δεν χρειάζεται να εγκαταλείψεις εντελώς την τεχνολογία για να αξιοποιήσεις καλύτερα τη βαρεμάρα σου – αν και αυτό θα βοηθήσει. Η μείωση της συχνότητας με την οποία αλλάζεις γρήγορα μεταξύ βίντεο, εφαρμογών και πλατφορμών κοινωνικών δικτύων μπορεί να συμβάλλει στη βελτίωση της προσοχής, της ικανοποίησης και της αίσθησης πως αυτό που παρακολουθείς έχει νόημα.
Αν καταφέρετε να μειώσετε τις εναλλαγές, το επόμενο βήμα είναι να εξασκηθείτε στο να παραμένετε σε μια απλή εμπειρία, όπως το να εστιάζετε στην αναπνοή σας. Όσο περισσότερο μπορείτε να παραμένετε επικεντρωμένοι στο παρόν, τόσο καλύτερα θα μπορείτε να αντέχετε την πλήξη.
Το να αφήνουμε χώρο για να μην κάνουμε τίποτα και να αφήνουμε λίγη… βαρεμάρα να μπει στη ζωή μας είναι καλό για όλους μας – απλά, φροντίστε να αξιοποιήσετε στο έπακρο αυτές τις στιγμές.
