Καρχαρίες «σύμμαχοι» των επιστημόνων για πιο ακριβείς προβλέψεις των τυφώνων

Από τον θρυλικό καρχαρία της ταινίας «Τα σαγόνια του καρχαρία» μέχρι τους… ιπτάμενους καρχαρίες των ταινιών «Sharknado», ο κινηματογράφος έχει συνδέσει εδώ και δεκαετίες τα συγκεκριμένα ζώα με τον φόβο και τον κίνδυνο. Τώρα, όμως, οι επιστήμονες στρέφονται στους καρχαρίες για έναν εντελώς διαφορετικό λόγο: για να συγκεντρώσουν πολύτιμα δεδομένα που θα μπορούσαν να βελτιώσουν την πρόβλεψη της έντασης των τυφώνων.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Ντέλαγουερ στις Ηνωμένες Πολιτείες εξετάζουν κατά πόσο οι καρχαρίες μπορούν να λειτουργήσουν ως «κινητοί» παρατηρητές των ωκεανών, μεταφέροντας ειδικούς αισθητήρες που καταγράφουν σε σχεδόν πραγματικό χρόνο τις συνθήκες στο θαλάσσιο περιβάλλον.

Τα δεδομένα που συλλέγονται αφορούν τη θερμοκρασία, το βάθος και την ηλεκτρική αγωγιμότητα του νερού, έναν δείκτη που συνδέεται στενά με την αλατότητα. Οι μετρήσεις μπορούν στη συνέχεια να αξιοποιηθούν σε ωκεανογραφικά, ατμοσφαιρικά και κλιματικά μοντέλα.

Οι καρχαρίες ως «κινητοί» αισθητήρες του ωκεανού

Οι συσκευές που χρησιμοποιούν οι ερευνητές, γνωστές ως αισθητήρες CTD, είναι μικρές ηλεκτρονικές διατάξεις που τοποθετούνται πάνω στους καρχαρίες και καταγράφουν τις μεταβολές των συνθηκών του νερού καθώς τα ζώα κολυμπούν και καταδύονται.

«Οι αισθητήρες που μεταφέρονται από ζώα χρησιμοποιούνται με επιτυχία εδώ και χρόνια από τους ωκεανογράφους», εξηγεί ο Άαρον Καρλάιλ, επικεφαλής της έρευνας και καθηγητής στη Σχολή Θαλάσσιας Επιστήμης και Πολιτικής του Πανεπιστημίου του Ντέλαγουερ.

Η συγκεκριμένη μέθοδος έχει χρησιμοποιηθεί, μεταξύ άλλων, σε θαλάσσιους ελέφαντες σε πολικές περιοχές, όπου οι διαθέσιμες επιστημονικές παρατηρήσεις είναι περιορισμένες. Οι καρχαρίες, ωστόσο, προσφέρουν ένα νέο πεδίο εφαρμογής, καθώς είναι πολυάριθμοι, κινούνται σε μεγάλες θαλάσσιες περιοχές και είναι ευκολότερο να προσεγγιστούν σε σχέση με αρκετά προστατευόμενα θαλάσσια θηλαστικά.

Μέχρι σήμερα, η σήμανση καρχαριών χρησιμοποιούνταν κυρίως για να παρακολουθούν οι επιστήμονες τις μετακινήσεις τους και τα ενδιαιτήματα στα οποία κινούνται. Τώρα, οι ερευνητές θέλουν να αξιοποιήσουν τα ίδια ζώα ως «φορείς» επιστημονικών οργάνων.

Η θερμότητα του ωκεανού που τροφοδοτεί τους τυφώνες

Το στοιχείο που ενδιαφέρει περισσότερο την ερευνητική ομάδα είναι η θερμότητα που συγκεντρώνεται στα ανώτερα στρώματα του ωκεανού, γνωστά ως μικτό στρώμα.

Πρόκειται για κρίσιμη παράμετρο για την εξέλιξη ενός τυφώνα, καθώς το θερμό νερό λειτουργεί ουσιαστικά ως πηγή ενέργειας για το φαινόμενο. Όσο μεγαλύτερη είναι η θερμότητα στο ανώτερο στρώμα του ωκεανού, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι και η ένταση ενός τυφώνα.

«Μας ενδιαφέρει κυρίως το θερμικό περιεχόμενο του ανώτερου στρώματος του ωκεανού, του μικτού στρώματος», σημειώνει ο Καρλάιλ, εξηγώντας ότι αυτό είναι το τμήμα της υδάτινης στήλης που τροφοδοτεί την ένταση των τυφώνων.

Η συλλογή αυτών των δεδομένων από καρχαρίες θα μπορούσε επομένως να προσφέρει πληροφορίες από περιοχές του ωκεανού όπου οι παραδοσιακές μετρήσεις είναι πιο δύσκολες ή περιορισμένες.

Πώς «εξοπλίζονται» οι καρχαρίες

Η διαδικασία ξεκινά στις αρχές Μαΐου, όταν ορισμένα είδη καρχαριών με μεγάλες μεταναστευτικές διαδρομές πλησιάζουν τις αμερικανικές ακτές, επιστρέφοντας από τις χειμερινές περιοχές τους στον ανοιχτό Ατλαντικό.

Οι ερευνητές ανοίγονται με ερευνητικό σκάφος περίπου 50 έως 65 χιλιόμετρα από την ακτή και χρησιμοποιούν δολωμένες πετονιές. Συνήθως χρειάζονται δύο έως τρεις ώρες μέχρι να προσελκύσουν έναν καρχαρία.

Ο αισθητήρας τοποθετείται στο ραχιαίο πτερύγιο. Κάθε φορά που ο καρχαρίας ανεβαίνει στην επιφάνεια, η συσκευή μπορεί να επικοινωνεί με το δίκτυο δορυφορικών δεκτών και να μεταδίδει τις πληροφορίες που έχει συλλέξει.

Η διαδικασία τοποθέτησης του αισθητήρα διαρκεί συνήθως λιγότερο από πέντε λεπτά. Ο Καρλάιλ την παρομοιάζει με «πιτ-στοπ» σε αγώνα αυτοκινήτων, καθώς οι ερευνητές πρέπει να κινηθούν γρήγορα και συντονισμένα ώστε να περιορίσουν την καταπόνηση του ζώου.

Η διαδικασία πραγματοποιείται υπό αυστηρή εποπτεία για την προστασία των ζώων. Οι αισθητήρες είναι σχεδιασμένοι έτσι ώστε τα υλικά στερέωσής τους να διαβρώνονται σταδιακά και να αποκολλώνται με τον χρόνο, ενώ κάθε καρχαρίας υποβάλλεται σε έλεγχο της κατάστασής του πριν απελευθερωθεί.

Από τον «κακό» των ταινιών σε συνεργάτη της επιστήμης

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η πραγματικότητα απέχει πολύ από την εικόνα που έχει δημιουργήσει ο κινηματογράφος για τους καρχαρίες.

«Είναι περισσότερο σαν τον Μπομπ από το λογιστήριο, που χτυπάει κάρτα, καταγράφει τα ημερήσια προφίλ θερμοκρασίας και μετά συνεχίζει τη δουλειά του», λέει χαρακτηριστικά η Καρολάιν Βιερνίκι, υποψήφια διδάκτορας Θαλάσσιας Επιστήμης στο Πανεπιστήμιο του Ντέλαγουερ.

Και φυσικά, διευκρινίζει με χιούμορ, η ερευνητική ομάδα δεν σκοπεύει να ρίξει καρχαρίες μέσα σε ανεμοστρόβιλους, όπως συμβαίνει στις ταινίες «Sharknado».

Για την έρευνα έχουν ήδη εντοπιστεί αρκετά είδη που θεωρούνται κατάλληλα για τη συγκεκριμένη εφαρμογή στον Βόρειο Ατλαντικό. Μεταξύ αυτών είναι ο βραχύπτερος μάκο, ο γαλάζιος καρχαρίας, ο λείος σφυροκέφαλος και νεαροί λευκοί καρχαρίες. Κοινό χαρακτηριστικό τους είναι ότι μπορούν να κινηθούν σε μεγάλες αποστάσεις και ανεβαίνουν αρκετά συχνά στην επιφάνεια, επιτρέποντας στους αισθητήρες να μεταδίδουν τα δεδομένα στους δορυφόρους.

Στόχος πιο έγκαιρες και ακριβείς προειδοποιήσεις

Εάν το εγχείρημα αποδειχθεί επιτυχές, οι πληροφορίες που συλλέγουν οι καρχαρίες θα μπορούσαν να ενσωματωθούν στα μοντέλα πρόγνωσης και να βοηθήσουν τους επιστήμονες να εκτιμούν με μεγαλύτερη ακρίβεια πόσο ισχυρός θα είναι ένας τυφώνας καθώς πλησιάζει τις ανατολικές ακτές των ΗΠΑ.

Η βελτίωση των προβλέψεων θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική για τις παράκτιες περιοχές από τη Βόρεια Καρολίνα έως τη Μασαχουσέτη, οι οποίες χρειάζονται όσο το δυνατόν πιο αξιόπιστες πληροφορίες για να προετοιμαστούν απέναντι σε ολοένα ισχυρότερες καταιγίδες.

Και έτσι, ένα ζώο που για δεκαετίες έχει αποτελέσει σύμβολο του κινηματογραφικού τρόμου μπορεί να αποκτήσει έναν απρόσμενο νέο ρόλο: να γίνει ένας από τους πιο χρήσιμους «αισθητήρες» των επιστημόνων μέσα στον ωκεανό.

«Είναι εκπληκτικά ζώα, τέλεια προσαρμοσμένα στον ωκεανό, και μπορούμε να μάθουμε πάρα πολλά από αυτά. Αν αποδείξουμε ότι οι καρχαρίες μπορούν να βοηθήσουν τους ανθρώπους, τότε όλοι κερδίζουν», καταλήγει ο Καρλάιλ.

Πηγή CNN