Η μεγαλύτερη κλειστή υδάτινη έκταση του πλανήτη χάνει σταθερά νερό τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, με την ανθρώπινη δραστηριότητα να ευθύνεται για το μεγαλύτερο μέρος της υποχώρησης. Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι περιβαλλοντικές, οικονομικές και υγειονομικές, ενώ η αυξανόμενη ζήτηση για νερό, ακόμη και για την παραγωγή βαμβακιού που χρησιμοποιείται στα πυρομαχικά, επιβαρύνει περαιτέρω την κατάσταση.
Η Κασπία Θάλασσα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια κρίση που, σύμφωνα με επιστήμονες, μπορεί να αλλάξει δραματικά το οικοσύστημα και την οικονομία μιας ολόκληρης περιοχής. Από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 η στάθμη της έχει υποχωρήσει περίπου δύο μέτρα, με αποτέλεσμα να έχει χαθεί θαλάσσια έκταση περίπου 24.000 τετραγωνικών χιλιομέτρων – μια περιοχή σχεδόν όσο η Σικελία.
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι η κλιματική αλλαγή και η αύξηση της εξάτμισης δεν αρκούν για να εξηγήσουν την υποχώρηση. Όπως εξηγεί στο Live Science ο Αμίρ ΑγαΚουτσάκ, καθηγητής Πολιτικής και Περιβαλλοντικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Ιρβάιν και ένας από τους συγγραφείς της σχετικής μελέτης, περίπου το 30% της αλλαγής μπορεί να αποδοθεί στην αύξηση της θερμοκρασίας, ενώ το υπόλοιπο συνδέεται πιθανότατα με ανθρώπινες δραστηριότητες.
«Δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από την κλιματική αλλαγή»
«Ο κόσμος σπεύδει να καταλήξει στην κλιματική αλλαγή. Φυσικά και είναι σημαντική, αλλά δεν μπορεί να εξηγήσει την αλλαγή που έχουμε παρατηρήσει», σημειώνει ο ΑγαΚουτσάκ.
Η βροχόπτωση στην περιοχή δεν έχει μεταβληθεί σημαντικά, ενώ η αυξημένη εξάτμιση εξηγεί μόνο περίπου το ένα τρίτο της απώλειας νερού. Το υπόλοιπο φαίνεται να συνδέεται με την ανθρώπινη χρήση των υδάτινων πόρων.
Σύμφωνα με τον ίδιο, οι χώρες που περιβάλλουν την Κασπία έχουν κατασκευάσει μεγάλα φράγματα και υποδομές για την παραγωγή υδροηλεκτρικής ενέργειας και την άρδευση, ενώ η ζήτηση για νερό αυξάνεται συνεχώς. Το αποτέλεσμα είναι να μειώνονται οι ποσότητες νερού που τελικά φτάνουν στην Κασπία.
Ιδιαίτερα κρίσιμη είναι η κατάσταση στον Βόλγα, ο οποίος παρέχει περίπου το 80% του νερού που εισρέει στην Κασπία. Η μείωση της παροχής του έχει δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στη στάθμη της θάλασσας. Ο επιστήμονας, ωστόσο, αποφεύγει να αποδώσει την ευθύνη σε ένα μόνο έργο ή μία συγκεκριμένη χώρα.
«Δεν μπορούμε να κατηγορήσουμε ένα μόνο έργο. Πιθανότατα πρόκειται για τη συλλογική επίδραση πολλών μικρών απολήψεων νερού από διαφορετικά σημεία, οι οποίες συνολικά συμβάλλουν στη σημαντική μείωση της παροχής του Βόλγα», εξηγεί.
Ο φόβος μιας νέας Αράλης
Το πιο ανησυχητικό σενάριο είναι η Κασπία να ακολουθήσει την πορεία άλλων μεγάλων λιμνών της περιοχής, όπως η λίμνη Αράλη και η λίμνη Ούρμια στο βορειοδυτικό Ιράν.
Η Αράλη έχει πλέον απομείνει με μόλις ένα μικρό ποσοστό της αρχικής της έκτασης, ενώ η Ούρμια έχει επίσης συρρικνωθεί δραματικά, με σοβαρές συνέπειες για τα οικοσυστήματα που φιλοξενούσαν.
«Από οικολογικής άποψης, αυτές οι δύο λίμνες είναι νεκρές. Επειδή έχουμε δει πώς υποβαθμίστηκαν, πρέπει να θεωρήσουμε ότι αυτό είναι και το χειρότερο σενάριο για την Κασπία», προειδοποιεί ο ΑγαΚουτσάκ.
Η Κασπία είναι πολύ μεγαλύτερη και, με τις σημερινές τάσεις, μια αντίστοιχη συρρίκνωση θα μπορούσε να χρειαστεί περίπου έναν αιώνα. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι συνέπειες θα αργήσουν να φανούν.
«Ακόμη και αν στεγνώσει το 20% της Κασπίας, οι συνέπειες θα είναι πολύ σημαντικές. Θα ήταν καταστροφή», τονίζει χαρακτηριστικά.
Αλάτι στον αέρα και προβλήματα υγείας
Η υποχώρηση της θάλασσας δεν σημαίνει μόνο μικρότερη επιφάνεια νερού. Όσο αποκαλύπτεται ο πυθμένας, τα άλατα και τα διάφορα ορυκτά που βρίσκονται εγκλωβισμένα σε αυτόν εκτίθενται στην ατμόσφαιρα.
Οι ισχυροί άνεμοι μπορούν να μεταφέρουν αυτά τα σωματίδια σε μεγάλες αποστάσεις, δημιουργώντας προβλήματα στην υγεία, αλλά και στη γεωργία.
«Οι άμεσες συνέπειες περιλαμβάνουν αναπνευστικές και ακόμη και οφθαλμικές παθήσεις που συνδέονται με τα αλατούχα ορυκτά στην ατμόσφαιρα», εξηγεί.
Παράλληλα, η εναπόθεση αλάτων στις καλλιεργήσιμες εκτάσεις μπορεί να μειώσει την παραγωγικότητα της γεωργίας και, σε βάθος χρόνου, να δημιουργήσει προβλήματα επισιτιστικής ασφάλειας.
Απειλή και για τα λιμάνια
Ιδιαίτερα ευάλωτη είναι η βόρεια Κασπία, όπου η θάλασσα είναι πιο ρηχή και όπου καταγράφεται μεγάλο μέρος της σημερινής υποχώρησης.
Η πτώση της στάθμης κατά περίπου δύο μέτρα ήδη δημιουργεί προβλήματα στη ναυσιπλοΐα. Εάν η στάθμη συνεχίσει να μειώνεται, λιμάνια και εγκαταστάσεις που σήμερα βρίσκονται δίπλα στο νερό μπορεί να καταστούν πρακτικά μη λειτουργικά.
Οι θαλάσσιες διαδρομές θα πρέπει τότε να μετακινηθούν νοτιότερα, ενώ θα απαιτηθούν νέες επενδύσεις σε λιμάνια και εγκαταστάσεις ελλιμενισμού.
Το φαινόμενο έχει ήδη καταγραφεί στην Αράλη και στην Ούρμια, όπου παλιά λιμάνια βρίσκονται πλέον πολύ μακριά από την υποχωρημένη ακτογραμμή.
Το βαμβάκι, το νερό και τα πυρομαχικά
Μια ακόμη διάσταση της κρίσης συνδέεται με έναν απρόσμενο παράγοντα: την αυξανόμενη ζήτηση για βαμβάκι στην περιοχή.
Ο ΑγαΚουτσάκ εξηγεί ότι αρκετές χώρες γύρω από την Κασπία καλλιεργούν βαμβάκι, μια καλλιέργεια με ιδιαίτερα υψηλές ανάγκες σε νερό. Σύμφωνα με όσα πληροφορήθηκε από συνεργάτες του στην περιοχή, μέρος της παραγωγής συνδέεται και με στρατιωτικές ανάγκες, καθώς το βαμβάκι χρησιμοποιείται στην παραγωγή πυρομαχικών.
«Η Ρωσία χρειάζεται μεγάλες ποσότητες πυρομαχικών», αναφέρει, σημειώνοντας ότι η χώρα δεν αυξάνει μόνο τη δική της παραγωγή, αλλά έχει αγοράσει αποθέματα από το Ουζμπεκιστάν και το Καζακστάν.
Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, δημιουργεί ένα επιπλέον κίνητρο για τις χώρες αυτές να αυξήσουν την παραγωγή βαμβακιού, με αποτέλεσμα περισσότερες αρδευτικές ανάγκες, μεγαλύτερη άντληση υπόγειων υδάτων και περαιτέρω μείωση των επιφανειακών υδάτων.
Έτσι, η πολεμική ζήτηση για πρώτες ύλες μπορεί να επιβαρύνει έμμεσα μια ήδη εύθραυστη υδρολογική ισορροπία.
«Η διαχείριση της ζήτησης είναι απολύτως κρίσιμη»
Για τον ΑγαΚουτσάκ, η λύση δεν βρίσκεται μόνο στην κατασκευή νέων μεγάλων έργων, αλλά κυρίως στον περιορισμό της κατανάλωσης νερού.
«Η διαχείριση της ζήτησης είναι απολύτως κρίσιμη», υπογραμμίζει, εξηγώντας ότι η εξοικονόμηση νερού δεν είναι τόσο θεαματική πολιτικά όσο ένα μεγάλο έργο υποδομής, παρότι αποτελεί έναν από τους λίγους παράγοντες που οι χώρες μπορούν πραγματικά να ελέγξουν.
«Οι τεχνολογικές δυνατότητες υπάρχουν», τονίζει.
Το πρόβλημα είναι ότι η περιοχή βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη με πολέμους και γεωπολιτικές εντάσεις, γεγονός που καθιστά τις επενδύσεις στη διαχείριση των υδάτων λιγότερο άμεση προτεραιότητα.
Ωστόσο, η προειδοποίηση του επιστήμονα είναι σαφής: η Κασπία δεν βρίσκεται ακόμη στο σημείο χωρίς επιστροφή, αλλά η πορεία που ακολουθεί θυμίζει επικίνδυνα άλλες υδάτινες εκτάσεις που έχουν ήδη καταρρεύσει.
Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά το μέγεθος του προβλήματος είναι πολύ μεγαλύτερο – και μαζί του θα είναι και το κόστος μιας πιθανής οικολογικής και οικονομικής καταστροφής.
Πηγή Live Science
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
