Δημοσιογραφική έρευνα για το τι συνέβαινε σε Ουκρανούς αιχμαλώτους πολέμου στις φυλακές της Ρωσίας, αποκάλυψε τα απάνθρωπα βασανιστήρια που τους υπέβαλε ένας γιατρός, με το όνομα Βιατσεσλάβ Τσερντάντσεφ.
Ο 48χρονος Βιατσεσλάβ Τσερντάντσεφ, ήταν ο υποτιθέμενος γιατρός της φυλακής στην περιφέρεια Βλαντίμιρμ βαθιά μέσα στη Ρωσία. Στην έρευνα αρκετοί Ουκρανοί αιχμάλωτοι τον καταγγέλουν για σεξουαλικούς εξευτελισμούς και βασανιστήρια.
Περιέγραψαν μια μακρά σειρά κακοποιήσεων, όπως ξυλοδαρμούς, στέρηση ιατρικής περίθαλψης, σεξουαλικούς εξευτελισμούς και άλλες μορφές κακομεταχείρισης.
Τα βασανιστήρια στη Σωφρονιστική Αποικία Νο. 7
Πριν τρία καλοκαίρια, το 2023, ξέσπασε σοβαρή επιδημία ψώρας στη Σωφρονιστική Αποικία Νο. 7, βαθιά μέσα στη ρωσική ενδοχώρα. Η προσβολή από το μικροσκοπικό άκαρι Sarcoptes scabiei που προκαλεί έντονο κνησμό και εξανθήματα εξελίχθηκε σε μια ιδιαίτερα σοβαρή περίπτωση για τον Ίχορ Σίσκο, Ουκρανό αιχμάλωτο πολέμου.
«Είχε εξαπλωθεί μέχρι τα μάτια μου», αφηγήθηκε, εξηγώντας γιατί αποφάσισε να ζητήσει ιατρική βοήθεια. «Σκέφτηκα να ρωτήσω, μήπως μου έδιναν λίγο λαμπρό πράσινο (αντισηπτική βαφή), να το άλειφα πάνω μου και ίσως έτσι σταματούσε κάπως η μόλυνση».
Αντί όμως να του προσφέρει θεραπεία, όπως θυμάται ο ίδιος, ο γιατρός που τον παρακολούθησε, χρησιμοποίησε τη χρωστική ουσία ως μέσο σεξουαλικού εξευτελισμού: ζωγράφισε με αυτή πάνω στο σώμα του και στη συνέχεια κάλεσε άλλους να τον δουν. «Εδώ ζωγράφισε ένα ανδρικό πέος», είπε ο Σίσκο δείχνοντας το πρόσωπό του. «Εδώ ζωγράφισε στήθη. Και εδώ», πρόσθεσε δείχνοντας την πλάτη του, «έγραψε τη φράση “γαμ… εδώ”, με ένα βέλος που έδειχνε προς τους γλουτούς μου. Μετά φώναξε κάποιον ακόμη να μπει και να δει τι συνέβαινε».
Ο 43χρονος αξιωματικός των ουκρανικών ειδικών υπηρεσιών είχε συλληφθεί τις πρώτες εβδομάδες της ρωσικής εισβολής πλήρους κλίμακας το 2022 και πέρασε περίπου έναν χρόνο στην Αποικία Νο. 7, προτού απελευθερωθεί στο πλαίσιο ανταλλαγής αιχμαλώτων.
Τους έδιναν μουχλιασμένο ψωμί, τους έβαζαν να περπατούν σαν σκύλοι
Αρκετοί από τους πρώην κρατούμενους ανέφεραν ότι περνούσαν ολόκληρες ημέρες όρθιοι, ενώ υπέφεραν από ακραία πείνα, καθώς το ημερήσιο συσσίτιό τους περιοριζόταν ορισμένες φορές σε λίγα κομμάτια μουχλιασμένου, μουσκεμένου ψωμιού. Πολλοί θυμήθηκαν ότι αντί να βγαίνουν για προαυλισμό, οδηγούνταν σε χώρους όπου κρατούνταν σκύλοι φύλαξης, ενώ κάποιοι ανέφεραν ότι οι δεσμοφύλακες ανάγκαζαν κρατούμενους να μπουσουλούν, να γαβγίζουν και ακόμη και να πίνουν νερό από μπολ σκύλων.
Δύο πρώην κρατούμενοι περιέγραψαν λεπτομερώς πως εξαναγκάζονταν να σύρονται στο πάτωμα χρησιμοποιώντας μόνο τα χέρια τους, τραυματίζοντας τα πόδια τους μέχρι να ματώσουν, σε ένα βασανιστήριο που αποκαλούνταν «μπουσούλημα σαν φώκια». Παράλληλα, ανέφεραν ότι υπέστησαν και τη μέθοδο βασανισμού γνωστή κυρίως στην Ασία και στη Μέση Ανατολή ως «bastinado»: επανειλημμένα χτυπήματα με γκλομπ στα πέλματα των ποδιών, τα οποία καθιστούσαν αδύνατο ακόμη και το περπάτημα.
Στις μαρτυρίες τους, περίπου οι μισοί από τους πρώην αιχμαλώτους που μίλησαν στους δημοσιογράφους περιέγραψαν επίσης τη βίαιη συμπεριφορά ενός ανθρώπου που είχε αναλάβει την ιατρική τους φροντίδα: ενός γιατρού της φυλακής, στον οποίο είχαν δώσει παρατσούκλια όπως «ο κτηνίατρος» και «Δόκτωρ Θάνατος». Ο ένας μετά τον άλλον αφηγήθηκαν ιστορίες για έναν άνθρωπο που κακομεταχειριζόταν τους ασθενείς κρατούμενους και έμοιαζε να αντλεί διεστραμμένη ευχαρίστηση εξαναγκάζοντάς τους να αναπαριστούν ομοφυλοφιλικές σκηνές.
«Ξέρετε ποιο ήταν το πιο τρομακτικό;» είπε ο Σίσκο. «Καταλάβαινες ότι όλοι οι υπόλοιποι εξαρτούνταν από εσένα. Αν δεν έκανες αυτό που ζητούσαν εκείνη τη στιγμή, άφηναν ολόκληρο το κελί χωρίς φαγητό. Ήταν συλλογική τιμωρία. Οι νεότεροι, οι μεγαλύτεροι, οι άρρωστοι – όλοι εξαρτιόνταν από εσένα».
Πώς ταυτοποιήθηκε ο γιατρός – βασανιστής
Κανείς από τους κρατούμενους δεν γνώριζε το επώνυμο του γιατρού. Ωστόσο, διασταυρώνοντας αποσπασματικές πληροφορίες που συγκεντρώθηκαν από πολλούς πρώην κρατούμενους, σε συνδυασμό με δημόσια διαθέσιμα στοιχεία, διαρροές από βάσεις δεδομένων και πηγές από τις υπηρεσίες επιβολής του νόμου, οι δημοσιογράφοι του «Schemes» κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για έναν άνδρα με το όνομα Βιατσεσλάβ Τσερντάντσεφ.
Ο Τσερντάντσεφ δεν απάντησε στις επανειλημμένες τηλεφωνικές κλήσεις και τα μηνύματα με τα οποία του ζητήθηκε να σχολιάσει τις καταγγελίες. Ούτε ο διοικητής της Αποικίας Νο. 7, Γιούρι Φόμιν, ούτε η Ομοσπονδιακή Σωφρονιστική Υπηρεσία της Ρωσίας απάντησαν στα σχετικά αιτήματα.
Οι πρακτικές που περιγράφονται σε αυτή την έρευνα εντάσσονται σε ένα ευρύτερα καταγεγραμμένο μοτίβο κακοποιήσεων. Σύμφωνα με ανεξάρτητες πηγές, μεταξύ των οποίων αποστολές παρακολούθησης και έρευνες του ΟΗΕ, το Γραφείο Δημοκρατικών Θεσμών και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων (ODIHR) του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ) και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, οι Ουκρανοί αιχμάλωτοι που κρατούνται στη Ρωσία υφίστανται εκτεταμένες και συστηματικές παραβιάσεις, όπως βασανιστήρια, σεξουαλική βία και στέρηση ιατρικής περίθαλψης.
Σε προηγούμενη έρευνα, οι δημοσιογράφοι του Schemes είχαν εντοπίσει και άλλον Ρώσο γιατρό φυλακής στη Δημοκρατία της Μορδοβίας, ο οποίος υπέβαλλε κρατούμενους σε ηλεκτροσόκ και τους εξανάγκαζε να συμμετέχουν σε ταπεινωτικές «τελετουργίες» για προσωπική του διασκέδαση.
«Δόκτωρ Θάνατος», «Δόκτωρ Πύον» και «Σανδάλι»
Ο ίδιος και άλλοι πρώην κρατούμενοι κατηγόρησαν τον γιατρό για ακραία ιατρική αμέλεια, υποστηρίζοντας ότι αρνούνταν να χορηγήσει φάρμακα, ανάγκαζε τους κρατούμενους να χρησιμοποιούν ξανά βρώμικους επιδέσμους και τους απειλούσε αν τους αφαιρούσαν χωρίς την άδειά του. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες τους, ακόμη και η επιδημία ψώρας – μια ασθένεια που αντιμετωπίζεται εύκολα με ειδική κρέμα ή με φαρμακευτική αγωγή από το στόμα – μετατράπηκε σε ακόμη μία ευκαιρία για κακοποίηση.
«Συχνά έβαζαν κάποιον που είχε ψώρα σε κελί όπου δεν υπήρχε κανένα άλλο κρούσμα», είπε ο Χιλιούκ. «Δεν υπήρχε καμία λογική πρόληψης της επιδημίας. Αντίθετα, η λογική ήταν να εξαπλωθεί. Εγώ, για παράδειγμα, κόλλησα δύο φορές».
Ο Σίσκο ανέφερε ότι η «θεραπεία» για την ψώρα προέβλεπε να μένουν οι κρατούμενοι γυμνοί για μεγάλα χρονικά διαστήματα. «Έμεινα εντελώς γυμνός για έναν μήνα», είπε. «Ήμασταν 15 άτομα στην ίδια κατάσταση μέσα στο ίδιο κελί». «Ρώτησα τον γιατρό ποιο ήταν το νόημα αυτής της γύμνιας», θυμάται. «Μου απάντησε: “Γιατί νομίζεις ότι βρίσκεσαι σε αυτό το κελί; Είναι ένα κρύο κελί, ώστε να πεθάνει το άκαρι. Κατά προτίμηση μαζί με εσάς”».
Τουλάχιστον ένας πρώην κρατούμενος υπέδειξε τον γιατρό ως τον βασικό βασανιστή του. «Αναμφίβολα ήταν ο κύριος υπεύθυνος», είπε. «Μας χτυπούσε επειδή είμαστε Ουκρανοί».
Ένας άλλος ανέφερε: «Είχα προβλήματα με τα πόδια μου, αλλά δεν μου έδωσε ποτέ κανένα φάρμακο. Η συνταγή του ήταν να τρώω λιγότερο και να περπατάω περισσότερο».
Οι κρατούμενοι είχαν δώσει διάφορα παρατσούκλια στον γιατρό, όπως «Δόκτωρ Θάνατος», «Δόκτωρ Πύον» και «Σανδάλι», επειδή φορούσε σανδάλια τόσο τον χειμώνα όσο και το καλοκαίρι. Ωστόσο, το πιο διαδεδομένο προσωνύμιό του ήταν το «konoval», ένας υποτιμητικός όρος που χρησιμοποιείται για έναν πρόχειρο και ανίκανο «κτηνίατρο».
Σύμφωνα με την ουκρανική κυβέρνηση, περίπου 7.000 Ουκρανοί εξακολουθούν να κρατούνται φυλακισμένοι στη Ρωσία.
