Η περίπτωση του Sentimental του Cesc Gay, που στην Ελλάδα κυκλοφόρησε ως «Οι γείτονες από πάνω», είναι ενδεικτική ενός φαινομένου που πλέον δεν αφορά απλώς τα remakes, αλλά την ίδια τη βιομηχανική κυκλοφορία των ιδεών. Η ισπανική ταινία του 2020, βασισμένο στο θεατρικό Los vecinos de arriba / Els veïns de dalt, στηρίζεται σε έναν σχεδόν θεατρικό μηχανισμό: δύο ζευγάρια, ένα διαμέρισμα, ένας γάμος σε αποσύνθεση, οι θορυβώδεις γείτονες από πάνω και μια πρόταση που αποκαλύπτει όσα οι ήρωες νόμιζαν ότι μπορούν να κρατήσουν κρυφά.
Η πρώτη διασκευή ήρθε από την Ιταλία με το Vicini di casa το 2022. Ο τίτλος σημαίνει «Γείτονες του σπιτιού» ή, πιο φυσικά, «Γείτονες δίπλα μας». Είναι η πιο κοντινή εκδοχή στο πρωτότυπο, όχι μόνο ως δομή, αλλά και ως μεσογειακή αίσθηση: η κρίση του γάμου δεν παρουσιάζεται ως ψυχρή διάλυση, αλλά ως κάτι που έχει ακόμη σώμα, νεύρο, φωνή, προσβολή και επιθυμία.
Το 2023 ακολούθησε το γερμανόφωνο Die Nachbarn von oben, ελβετική παραγωγή, με τίτλο που σημαίνει ακριβώς «Οι γείτονες από πάνω». Εδώ το ενδιαφέρον μετακινείται περισσότερο στην αμηχανία της συνύπαρξης και στη δυσκολία να ειπωθεί κάτι ωμά μέσα σε μια κοινωνία που προτιμά να κρύβει την ένταση πίσω από την ευγένεια. Δεν είναι τόσο μια ιστορία θορύβου όσο μια ιστορία κοινωνικής καταστολής.
Το 2024 ήρθαν τρεις ακόμη ευρωπαϊκές εκδοχές. Η γαλλική Et plus si affinités σημαίνει περίπου «και κάτι παραπάνω, αν υπάρχει χημεία». Είναι φράση που παραπέμπει σε αγγελίες γνωριμιών και μεταφέρει το κέντρο βάρους από τη γειτονία στην ερωτική διαθεσιμότητα. Η τσεχική V dobrém i zlém, δηλαδή «Στα καλά και στα άσχημα»(ελεύθερη απόδοση των όρκων που ανταλλάσουν τα ζευγάρια σε ένα γάμο), επιλέγει έναν τίτλο που ακουμπά κατευθείαν στον γάμο και στη φθορά της υπόσχεσης. Η ρωσική Neprilichnye gosti / Неприличные гости σημαίνει «Απρεπείς επισκέπτες» ή «Ανάρμοστοι καλεσμένοι» και είναι η εκδοχή που μοιάζει να μετατοπίζει περισσότερο την υπόθεση προς τη φαρσοκωμωδία και το σκάνδαλο. Εκεί εμφανίζονται περισσότεροι κατονομασμένοι χαρακτήρες στο καστ, οπότε πιθανολογούμε (γιατί δεν την έχουμε δει) πως η ρωσική εκδοχή «ανοίγει» το σύστημα των τεσσάρων προσώπων, έστω κι αν ο βασικός δραματουργικός πυρήνας παραμένει τα δύο ζευγάρια.
Το 2025 ακολούθησε η κορεατική διασκευή Witjip saramdeul / 윗집 사람들, δηλαδή «Οι άνθρωποι του επάνω διαμερίσματος» ή απλούστερα «Οι γείτονες από πάνω». Η ταινία του Ha Jung-woo έκανε πρεμιέρα στο Busan και κυκλοφόρησε εμπορικά στη Νότια Κορέα στις 3 Δεκεμβρίου 2025. Εδώ το σεξουαλικό παιχνίδι συναντά μια κοινωνία όπου η δημόσια εικόνα, η ντροπή, η αξιοπρέπεια και η οικογενειακή τάξη έχουν διαφορετικό βάρος. Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με κριτικές από το Busan, η κορεατική εκδοχή κρατά τον αρχικό διάλογο και τον υπαινιγμό, αλλά αποφεύγει να δείξει κάτι πραγματικά ερωτικό στην μεγάλη οθόνη.
Στην ίδια αλυσίδα πρέπει πλέον να προστεθεί και το αμερικανικό The Invite, της Olivia Wilde, με τους Penélope Cruz, Seth Rogen, Edward Norton και την ίδια τη Wilde στον πρωταγωνιστικό ρόλο (ταυτόχρονα λάθος και σωστή επιλογή). Ο τίτλος σημαίνει και αποδίδεται στα ελληνικά καθώς θα διανεμηθεί από την Σπέντζος Φιλμ σύντομα, «Η πρόσκληση» και είναι εξαιρετικά αποκαλυπτικός ως μετατόπιση: οι Αμερικανοί δεν τονίζουν ούτε τους γείτονες ούτε τον γάμο, αλλά το γεγονός, την κοινωνική παγίδα, το δείπνο ως αφορμή της κάτω βόλτας.
Το εύστοχο σχόλιο για όλες αυτές τις διασκευές είναι ότι το Sentimental δεν «ταξιδεύει» επειδή έχει σπουδαία πλοκή, αλλά για τον μηχανισμό δράσης του.
Διαβάστε την αναλυτική κριτική ΕΔΩ
Είναι ένα θεατρικό δωματίου όπου κάθε κοινωνία βάζει μέσα τις δικές της φοβίες: οι Ιταλοί τη φθορά του γάμου, οι Γερμανόφωνοι την κοινωνική αμηχανία, οι Γάλλοι τη χημεία της ερωτικής διαθεσιμότητας (ας μην ξεχνάμε ότι η λέξη παρτούζα έχει γαλλικές ρίζες), οι Τσέχοι τον κυνισμό της γάμου κοινωνίας, οι Ρώσοι την απρέπεια ως φάρσα, οι Κορεάτες τη σύγκρουση ανάμεσα στην επιθυμία και στην κοινωνική εικόνα, οι Αμερικανοί τα γεύματα ως αρένα γνωριμίας και αντιπαράθεσης.
Το φαινόμενο, φυσικά, δεν ξεκινά εδώ και ίσως έχει αξία να διερευνηθούν κάποια πρόσφατα παραδείγματα. Το ιταλικό Perfetti sconosciuti του Paolo Genovese, δηλαδή «Τέλειοι άγνωστοι / Τέλειοι Ξένοι», παραμένει το απόλυτο παράδειγμα. Κυκλοφόρησε το 2016 και αναγνωρίστηκε από το Guinness World Records ως η πιο πολυδιασκευασμένη ταινία, με 24 remakes ως τον Ιανουάριο του 2024.
Οι διασκευές του Perfetti sconosciuti ξεκίνησαν αμέσως: Ελλάδα, Τέλειοι Ξένοι το 2016· Ισπανία, Perfectos desconocidos το 2017· Τουρκία, Cebimdeki Yabancı το 2018, δηλαδή «Ο ξένος στην τσέπη μου»· Γαλλία, Le Jeu το 2018, δηλαδή «Το παιχνίδι»· Νότια Κορέα, Intimate Strangers το 2018· Ουγγαρία, BÚÉK / Happy New Year το 2018· Μεξικό, Perfectos desconocidos το 2018· Κίνα, Kill Mobile το 2018· Ρωσία, Громкая связь / Loud Connection το 2019· Πολωνία, (Nie)znajomi το 2019· Γερμανία, Das perfekte Geheimnis, δηλαδή «Το τέλειο μυστικό», το 2019· και στη συνέχεια Βιετνάμ, Ιαπωνία, Σλοβακία-Τσεχία, Ρουμανία, Ολλανδία, Ισραήλ, αραβική εκδοχή του Netflix, Νορβηγία, Ινδονησία, Ισλανδία, Δανία, Ινδία, Φινλανδία, Βραζιλία, Βαλτικές χώρες και Ταϊλάνδη.
Η επιτυχία του Perfetti sconosciuti εξηγείται εύκολα: το κινητό τηλέφωνο είναι το πιο παγκόσμιο ιδιωτικό αντικείμενο της εποχής μας, αρα κάθε χώρα μπορεί να αλλάξει γλώσσα, κοινωνική τάξη, χιούμορ ή οικογενειακές ενοχές, αλλά ο τρόμος του «άσε το κινητό σου στο τραπέζι» παραμένει ο ίδιος.
Ανάλογη, αλλά διαφορετικής φύσης, είναι η περίπτωση του Bienvenue chez les Ch’tis του Dany Boon, που στην Ελλάδα το μάθαμε ως «Είναι τρελοί αυτοί οι Βόρειοι». Ο γαλλικός τίτλος σημαίνει «Καλώς ήρθατε στους Ch’tis», δηλαδή στους κατοίκους του γαλλικού Βορρά και στη διάλεκτό τους. Το 2010 έγινε ιταλικό remake ως Benvenuti al Sud, δηλαδή «Καλώς ήρθατε στον Νότο», όπου το γαλλικό στερεότυπο Βορρά-Νότου αντιστράφηκε μέσα από τα ιταλικά στερεότυπα Λομβαρδίας και Καμπανίας. Το 2017 έγινε και ολλανδική διασκευή ως Weg van jou, τίτλος-λογοπαίγνιο που σημαίνει ταυτόχρονα «μακριά από σένα» και «τρελαμένος μαζί σου». Υπήρξε πρόθεση να γίνει και αμερικανικό remake με τον Will Smith, με τίτλο Welcome to the Sticks, αλλά τελικά εγκαταλείφθηκε.
Το Bienvenue chez les Ch’tis δείχνει κάτι διαφορετικό από το Perfetti sconosciuti: εδώ δεν διασκευάζεται ένα αντικείμενο της παγκόσμιας ζωής, όπως το κινητό, αλλά ένα εθνικό στερεότυπο. Για να λειτουργήσει, κάθε χώρα πρέπει να βρει το δικό της «γεωγραφικό άλλο», τον δικό της Βορρά ή Νότο, τον τόπο που η πρωτεύουσα ή η κυρίαρχη περιοχή κοιτάζει αφ’ υψηλού.
Τελευταίο, αλλά πολύ χρήσιμο παράδειγμα, είναι το La cara oculta του Andrés Baiz, ισπανοκολομβιανό θρίλερ του 2011. Ο τίτλος σημαίνει «Το κρυφό πρόσωπο» ή «Η κρυμμένη πλευρά»(αν και αποδόθηκε στα ελληνικά ελαφρώς τροποποιημένο). Η ταινία απέκτησε ινδική διασκευή ως Murder 3 το 2013, τουρκική ως Öteki Taraf το 2017, δηλαδή «Η άλλη πλευρά», μεξικανική ως Perdida το 2019, δηλαδή «Χαμένη», και νοτιοκορεατική ως Hidden Face το 2024. Αναφέρεται επίσης και ουζμπεκική μικρού μήκους διασκευή, Rashq, το 2020.
Το La cara oculta (Το Κρυμμένο Πρόσωπο) αποδεικνύει ότι δεν ταξιδεύουν μόνο οι κωμωδίες σχέσεων, αλλά και τα high-concept θρίλερ. Η ιδέα μιας γυναίκας που κρύβεται για να «δοκιμάσει την πίστη του σύντροφού της» και τελικά παγιδεύεται μέσα στο ίδιο της το παιχνίδι είναι τόσο απλή και τόσο σαδιστικά αποτελεσματική, ώστε επιτρέπει σε κάθε κουλτούρα να αλλάξει τον τόνο: πιο ερωτικό (αν και συγκαλυμμένο στα δικά τους πρότυπα) στην Ινδία, πιο μελοδραματικό στην Τουρκία, πιο ψυχολογικών προεκτάσεων στο Μεξικό, πιο αισθησιακό και στιλιζαρισμένο στην Κορέα.
Το κρίσιμο συμπέρασμα, όμως, δεν είναι μόνο ότι οι ιστορίες αυτές ταξιδεύουν, αλλά το ότι οι κινηματογραφικές βιομηχανίες, ολοένα και περισσότερο, δημιουργούν πάνω σε δοκιμασμένες συνταγές. Από τη μία, το remake μπορεί να λειτουργήσει ως πολιτισμική μετάφραση, ως ευκαιρία να δεις πώς το ίδιο υλικό αλλάζει όταν περάσει από άλλη γλώσσα, άλλη οικογένεια, άλλη ενοχή, άλλη αντίληψη περί σεξ, κοινωνίας ή ντροπής· από την άλλη, η υπερπαραγωγή διασκευών προδίδει και μια κρίση ιδεών. Οι αγορές μοιάζουν να εμπιστεύονται ευκολότερα μια δοκιμασμένη φόρμουλα από έναν καινούργιο κόσμο, ετσι, το remake κινδυνεύει να πάψει να είναι δημιουργικός διάλογος και να γίνει ασφαλιστήριο συμβόλαιο (όπως και τα φραντσάιζ). Το πραγματικό πρόβλημα δεν είναι ότι ξαναγυρίζονται καλές ταινίες, αλλά πως οι βιομηχανίες θα δείχνουν να ενδιαφέρονται περισσότερο για το αν μια ιδέα έχει ήδη πετύχει κάπου αλλού, παρά για το αν μπορεί να γεννηθεί κάτι που θα αξίζει αύριο να διασκευαστεί.
Κάνε like στη σελίδα μας στο Facebook
Ακολούθησε μας στο Twitter
Κάνε εγγραφή στο κανάλι μας στο Youtube
Γίνε μέλος στο κανάλι μας στο Viber
– Αναφέρεται ως πηγή το ertnews.gr στο σημείο όπου γίνεται η αναφορά.
– Στο τέλος του άρθρου ως Πηγή
– Σε ένα από τα δύο σημεία να υπάρχει ενεργός σύνδεσμος
