Η δισφαινόλη Α (BPA) ήταν επί δεκαετίες (ήδη από το 1960 οπότε και πρωτοεμφανίστηκε) ένα από τα κύρια χημικά της βιομηχανίας για την κατασκευή πλαστικών (όπως μπουκάλια και δοχεία τροφίμων) αλλά και εποξειδικών ρητινών (όπως η επένδυση στις κονσέρβες).
Ωστόσο ολοένα και περισσότερα στοιχεία άρχισαν να τη συνδέουν με σοβαρά προβλήματα για την ανθρώπινη υγεία καθώς αποδείχθηκε ότι αποτελεί ενδοκρινικό διαταράκτη (μιμείται τα οιστρογόνα) και συνδέεται με βλάβες στο ήπαρ, στον θυρεοειδή και στο αναπαραγωγικό σύστημα, με νευρολογικές διαταραχές και αυτοάνοσα νοσήματα, με καρδιαγγειακά προβλήματα αλλά και με αυξημένο κίνδυνο καρκίνου όπως του θυρεοειδούς, του προστάτη και των όρχεων.
Αναμένεται πλήρης απαγόρευση της ΒΡΑ το 2026
Τα ευρήματα αυτά οδήγησαν από το 2023 την ΕΕ στο να θέσει αυστηρά όρια ασφαλείας της ουσίας (σε κάποια προϊόντα όπως τα μπιμπερό η χρήση της μάλιστα απαγορεύεται) ενώ αναμένεται η πλήρης απαγόρευσή της σε όλες τις συσκευασίες μέσα στο 2026.
Ορισμένα από τα χημικά οδήγησαν σε συσσώρευση σταγονιδίων λίπους στα κύτταρα
Ολο αυτό το ρυθμιστικό πλαίσιο οδήγησε τη βιομηχανία στο να παραγάγει αντικαταστάτες της ΒΡΑ οι οποίοι μέχρι σήμερα διαφημίζονταν ως ακίνδυνοι. Τώρα όμως μια νέα μελέτη ερευνητών του Πανεπιστημίου ΜακΓκιλ στον Καναδά δείχνει ότι τα χημικά που αντικατέστησαν την ΒΡΑ δεν είναι τόσο αθώα όσο ευαγγελίζονται οι δημιουργοί τους, καθώς φαίνεται να προκαλούν επιβλαβείς επιδράσεις σε ανθρώπινα κύτταρα των ωοθηκών.
Σημάδια πιθανής τοξικότητας
Συγκεκριμένα στο πλαίσιο της μελέτης που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Toxicological Sciences», οι ερευνητές εξέτασαν αρκετά χημικά που χρησιμοποιούνται συχνά στις ετικέτες συσκευασιών κρέατος, ψαριών, τυριών και άλλων προϊόντων. Αυτό που βρήκαν ήταν σημάδια πιθανής τοξικότητας.
Η αρχή της έρευνας
Η έρευνα σχετικά με τους αντικαταστάτες της ΒΡΑ ξεκίνησε το 2023 όταν ο Στεφάν Μπαγιέν, αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Επιστήμης Τροφίμων και Γεωργικής Χημείας του ΜακΓκιλ εντόπισε ότι χημικά όπως η δισφαινόλη S (BPS) – αντικαταστάτης της ΒΡΑ – που χρησιμοποιούνται για την εκτύπωση επάνω στις ετικέτες τροφίμων διαρρέουν από την πλαστική συσκευασία στα τρόφιμα. Ο καθηγητής ένωσε τότε τις δυνάμεις του με ειδικούς στην τοξικολογία της αναπαραγωγής προκειμένου να διερευνήσει τι θα μπορούσαν να προκαλέσουν αυτές οι ουσίες στον ανθρώπινο οργανισμό.
Η νέα μελέτη
Στο πλαίσιο της νέας μελέτης οι ερευνητές εξέθεσαν ανθρώπινα κύτταρα των ωοθηκών που είχαν καλλιεργηθεί στο εργαστήριο σε τέσσερα ευρέως χρησιμοποιούμενα χημικά που έχουν αντικαταστήσει την ΒΡΑ. Επρόκειτο για τα TGSA, D-8, PF-201 και BPS.
Σημαντικές αλλαγές σε κυτταρικές λειτουργίες
Οπως είδαν, ορισμένα από τα χημικά και ιδίως τα TGSA και D-8, οδήγησαν σε συσσώρευση σταγονιδίων λίπους στα κύτταρα αλλάζοντας τη δραστηριότητα γονιδίων που βοηθούν τα κύτταρα να αναπτύσσονται και να επιδιορθώνουν τις βλάβες στο DNA τους. «Αυτές είναι πολύ σημαντικές κυτταρικές λειτουργίες» σημείωσε ο Μπερνάρ Ρομπέρ, εκ των κύριων συγγραφέων της μελέτης, καθηγητής στα Τμήματα Φαρμακολογίας και Θεραπευτικής καθώς και Μαιευτικής και Γυναικολογίας του ΜακΓκιλ και εξήγησε ότι «η διατάραξη αυτών των λειτουργιών δεν αποδεικνύει βλάβη για τους ανθρώπους, αλλά μας στέλνει ένα ισχυρό σήμα σχετικά με το ότι τα χημικά αυτά πρέπει να διερευνηθούν περαιτέρω».
Ακρως παραπλανητικό το ΒΡΑ-free
Οι ερευνητές τόνισαν ότι πολλά από τα χημικά που έχουν αντικαταστήσει την ΒΡΑ δεν έχουν εξεταστεί επαρκώς και δεν διέπονται από συγκεκριμένους κανονισμούς. «Η ένδειξη BPA-free είναι άκρως παραπλανητική» υπογράμμισε ο καθηγητής Ρομπέρ και συμπλήρωσε: «Συνήθως μεταφράζεται στο ότι μια δισφαινόλη έχει αντικατασταθεί από μια άλλη και υπάρχουν περισσότερες από 200 τέτοιες ουσίες. Ορισμένες μπορεί να είναι εξίσου επιβλαβείς ή ακόμη και πιο επιβλαβείς από την ΒΡΑ. Χρειάζεται να εξετάσουμε αυτές τις ουσίες προτού υιοθετηθούν ευρέως, όχι μετά την υιοθέτησή τους».
Συστάσεις προς τους καταναλωτές
Μέχρι να διεξαχθούν περαιτέρω μελέτες και να υπάρξει (αν υπάρξει) η απαραίτητη ευαισθητοποίηση από τις αρμόδιες αρχές, ο δρ Ρομπέρ συμβουλεύει τους καταναλωτές να αφαιρούν τις ετικέτες και το πλαστικό περιτύλιγμα από τα φρέσκα τρόφιμα προτού τα αποθηκεύσουν. Συστήνει επίσης να επιλέγουν οι καταναλωτές τρόφιμα από την κορυφή της στοίβας και όχι από το κάτω μέρος της όπου η πίεση από το στοίβαγμα μπορεί να ωθήσει τα χημικά των ετικετών να εισχωρήσουν πιο βαθιά μέσα στα τρόφιμα.
Πηγή: Το Βήμα
