RSS
TwitterFacebookPinterest

genikes-asfaleies-insurance-spanos

Banner-radiotaxi-ermis-spanos-site

Εύα Μ. Μαθιουδάκη – Κωστής Σχιζάκης: «Ο φταίχτης»

  • Written by:

Είχε γεννηθεί στην Ευρυτανία. Το χωριό του, σφηνωμένο ανάμεσα σε δυο πλαγιές, γειτνίαζε με τα Άγραφα. Όχι, Αιτωλοακαρνάνας δεν ήταν. Ούτε αυτός ούτε ο πατέρας του, παρόλο που έλεγε ότι πατέρα δεν είχε. Με τα χρόνια κατέληξε μάλιστα να αναφέρει ότι ήταν ορφανός. Πατέρα όμως είχε. Έναν πατέρα περαστικό.

{loadmodule mod_kastanioti-article-banner-2} {loadposition kastanioti-article-banner-2}

Στον Φταίχτη της Εύας Μαθιουδάκη και του Κωστή Σχιζάκη η αφήγηση ξεκινά εστιάζοντας στον Παναγιώτη, πρωτότοκο γιο της Ελένης και κεντρικό πρόσωπο της μυθιστορίας τους. Στη συνέχεια, από κεφάλαιο σε κεφάλαιο, και συχνά μέσα στο ίδιο κεφάλαιο, ο φακός αλλάζει γωνία θέασης, υιοθετώντας και αναπτύσσοντας τη φόρμα του ψηφιδωτού. Πρόκειται για ένα θρυμματισμένο και ευφυώς σπασμένο ψυχογραφικό παζλ, μέσα από το οποίο φωτίζεται ποικιλόμορφα και σταδιακά ένας κόσμος γεμάτος πάθος αλλά και πάθη αγιάτρευτα, ένα γνήσιο κομμάτι από την πραγματικότητα της Ελλάδας στα τέλη του ’60 μέχρι και τις αρχές του ’80.

Η ιστορία έχει ως εξής: Το 1969, η Ελένη Σπανού, στην προσπάθειά της να επιβιώσει, εγκαταλείπει τον τόπο της (ένα δυσπρόσιτο ορεινό χωριό της Ευρυτανίας) και μεταναστεύει μαζί με τα τέσσερα παιδιά της στην Αθήνα. Άμεσος στόχος είναι να βρει δουλειά για την ίδια και τα δύο μεγάλα αγόρια της, και απώτερος, να κτίσει ένα καλύτερο μέλλον για όλους. Η οικογένεια εγκαθίσταται προσωρινά στο σπίτι ενός στενού συγγενή, του Ηλία. Πρόκειται για τον πρωτοξάδερφο της Ελένης, με τον οποίο εκείνη φαίνεται να διατηρεί από τα πρώτα παιδικά της χρόνια μια έντονη και έκδηλα αιμομικτική επαφή. Έχει προηγηθεί ένας πατέρας άφαντος (σκληρός και βίαιος στις ελάχιστες εμφανίσεις του), ενώ και η ίδια η Ελένη παρουσιάζεται σκληρή και απόμακρη, προπαντός απέναντι στα δύο πρωτότοκα αγόρια της, τον Παναγιώτη και τον Σωτήρη. Το σπίτι του Ηλία είναι μικρό και η συμβίωση μέσα σ’ αυτό δε θα μπορούσε να είναι απρόσκοπτη. Η Αθήνα εκείνης της περιόδου ναι μεν προσφέρει πολλές ευκαιρίες στους εσωτερικούς μετανάστες της, πίσω όμως από την καινούργια εικόνα, εικόνα μιας πόλης που αναπτύσσεται αλματωδώς, κρύβεται μια δύσκολη καθημερινότητα, πολλή προκατάληψη, φτώχεια και πρωτογονισμός. (Να σημειώσουμε εδώ ότι, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Υπηρεσίας Ελλάδος, το 1971, το 26% των νοικοκυριών δεν είχαν μαγειρείο, το 64% δεν είχαν λουτρό ή ντους και το 7,2% δεν είχαν αποχωρητήριο.) Οι συνθήκες στις οποίες καλείται να προσαρμοστεί η οικογένεια δε διαφέρουν και πολύ από εκείνες του γενέθλιου τόπου. Επιπλέον, ο οικοδεσπότης του σπιτιού από την πρώτη στιγμή κρατάει απέναντί τους μια στάση αμήχανη, μπερδεμένη και αντιφατική.

«Βρε, βρε… καλώς τους», είπε μαγκωμένα. «Περάστε!». Το σπίτι χαμηλοτάβανο, με ένα στενό χολ […] Σπίτι φτιαγμένο με δόσεις σε δόσεις.

Ένας πατέρας δίγαμος, σκληρός και βίαιος στις σκόρπιες εμφανίσεις του, μια μάνα στιγματισμένη από τις κακουχίες και απατηλά εξαρτημένη από επιθυμίες ανεκπλήρωτες, η κρυμμένη ομοφυλοφιλία του πρωτοξαδέρφου και τα ασύνειδα και συνειδητά τραύματα του Σωτήρη και του Παναγιώτη (πληγές ανεπούλωτες που ήδη, από τα πρώτα κεφάλαια, έχουν αρχίσει να μας αποκαλύπτονται) κτίζουν μια οικογενειακή σάγκα που παραπέμπει σε αρχαία τραγωδία, με το σύμπλεγμα του Οιδίποδα να παραμένει μέχρι το τέλος άλυτο.

Ακόμα και στο φαγητό που μοίραζε με τη βαθιά κουτάλα, το μεζέ ποτέ της δεν του τον χαλάλισε. […] Το ’χε βάλει σκοπό να την ξεκάνει. Μαύρο αυτή, άσπρο αυτός.

{jb_quote} Ανθρώπους μοιραίους, που σε ολόκληρη την πορεία τους δεν καταφέρνουν να δαμάσουν τους δαίμονές τους και να αλλάξουν κάπως τη ρότα τους, πόσο μάλλον να βελτιώσουν σημαντικά τη ζωή τους.{/jb_quote}

Η τριτοπρόσωπη αφήγηση στο μεγαλύτερο μέρος της είναι ενδοδιηγηματική, με τη συχνή χρήση του πλάγιου εσωτερικού μονόλογου και της συνειδησιακής ροής να φωτίζουν εκ των έσω τα εξιστορούμενα, αναδεικνύοντας εκ του σύνεγγυς ένα σύμπαν από συγκροτημένους μυθιστορηματικούς χαρακτήρες, πρόσωπα στην πλειοψηφία τους δυστυχή, αντιήρωες που οδηγούνται με μαθηματική ακρίβεια είτε στην άρνηση και την καθολική παραίτηση, είτε σε ξεσπάσματα βίας και συμπεριφορές παραβατικές. Ανθρώπους μοιραίους, που σε ολόκληρη την πορεία τους δεν καταφέρνουν να δαμάσουν τους δαίμονές τους και να αλλάξουν κάπως τη ρότα τους, πόσο μάλλον να βελτιώσουν σημαντικά τη ζωή τους.

Μικρός, θυμόταν, είχε ξυπνήσει ένα βράδυ από βογγητά και βαριές ανάσες. Ξυπόλητος και τρομαγμένος πήγε να δει τι συμβαίνει. Τον αντιλήφτηκε τότε ο πατέρας του και, καθώς βρισκόταν πάνω στη μάνα του καβάλα, πετάχτηκε και του κάθισε δυο σφαλιάρες για να μάθει ο κερατάς ούτε να βλέπει ούτε να ακούει. Κι η μάνα του δυο λέξεις δεν ψέλλισε να αφήσει το παιδί ήσυχο.

Δίψα για κοινωνική ανέλιξη αλλά και γνήσια αγάπη για τον συνάνθρωπο, παράνομες σχέσεις αλλά και ρομαντικοί, αθώοι έρωτες, ενδοοικογενειακοί ανταγωνισμοί αλλά και πραγματική διάθεση για αλληλεγγύη, όρεξη για δουλειά αλλά και χαφιεδισμός, ρουσφέτια και πολιτικά βολέματα, ρεμούλες και λαθρεμπορία. Ανάμεσα σε αυτούς που θα καταφύγουν στο ψέμα ή τη σιωπηρή εναντίωση (Ελένη Σπανού, Σωτήρης) και εκείνους που θα επιλέξουν τη φανερή ρήξη και το έγκλημα (Παναγιώτης), κινείται μια πλειάδα άλλων ηρώων (Μάκης, Κώστας, Μαρία, Μενέλαος, Χριστίνα, Ξένη, το ζεύγος Μαρίνα-Κώστας, Αργύρης, Αναστασία, Έφη, Κατερίνα, Νίκος κ.ά.), χαρακτήρες με ιδιοσυγκρασία περισσότερο ήπια, μερικοί από αυτούς και εξιλαστήρια θύματα που με τρόπο αντιστικτικό φωτίζουν εντονότερα τα τραγικά αδιέξοδα των υπολοίπων. Ωστόσο, συχνά οι ρόλοι εναλλάσσονται και τα θύματα δεν αργούν να μεταμορφωθούν σε θύτες (και αντίστροφα), ενώ το τίμημα θα το πληρώσουν εντέλει οι πιο κοντινοί, και κάποτε, παντελώς αθώοι. Το μόνο σίγουρο: κάτω από την πίεση μιας κοινωνίας υποκριτικής αλλά και δέσμιοι των ασύνειδων καταβολών τους, όλοι χωρίς εξαίρεση παραπαίουν ανάμεσα στη λαχτάρα για ηδονή και την επιβεβλημένη από την εποχή αντίληψη περί ορθότητας.

Για τη συμφορά που τους βρήκε δεν μίλησε ποτέ η Ελένη. Της το ’χε πει καθαρά ο Σωτήρης ότι για το καλό του μαγαζιού αλλά και για τα μικρότερα αδέρφια θα έπρεπε να κρατήσουν το στόμα τους κλειστό. «Ατύχημα» και έπαιρνε την τσάντα και μπαινόβγαινε στα λεωφορεία.

emathΣτον Φταίχτη, η πένα του συγγραφικού δίδυμου Μαθιουδάκη-Σχιζάκη φτιάχνει εικόνες ειλικρινείς και περιγραφές ακριβείς, σκηνικά που συχνά καταλήγουν σε έναν σκληρό νεορεαλισμό χάρη σε μια γλώσσα που ξέρει, όταν και όπου χρειάζεται, να παρουσιάζεται ωμή και απογυμνωμένη από κάθε λογοτεχνικό φκιασίδι. Πρόκειται για ένα μοντέρνο μυθιστόρημα, που ενώ προχωρεί με πολλές και απότομες χρονικές αναδρομές, δεν χάνει λεπτό το νήμα της αφήγησής του. Ο λόγος στακάτος, δεν ολισθαίνει στον διδακτισμό και, παρά την αποσπασματική του μορφή, καταφέρνει να είναι συνεπής και να διατηρεί ενιαίο τον ρυθμό και το ύφος του. Ένα ύφος γλαφυρό, εμποτισμένο με στοιχεία λυρικά που όμως εμφανίζονται χαμηλόφωνα και συγκρατημένα. Ακολουθώντας την τεχνική της τμηματικής αποκάλυψης (τέχνη του αστυνομικού) μέσα από μια διαρκώς μεταφερόμενη κάμερα και μια τεχνική που θυμίζει μοντάζ, η εξιστόρηση κινείται σαν έλικας, προβάλλοντας πάνω στα πράγματα το βλέμμα του αφηγητή. Βλέμμα οικείο και κοντινό, αλλά ταυτόχρονα αρκούντως στωικό και νηφάλιο· φωνή που, μέσα από τα ηθελημένα κενά και τις παύσεις της, δε βιάζεται να αποφανθεί αλλά αφήνει χώρο στον ίδιο τον αναγνώστη να κρίνει και να αξιολογήσει.

Ο Φταίχτης, έργο με τέμπο και άρωμα κινηματογραφικό, αλλεπάλληλες εναλλαγές σκηνικών, πετυχημένες φωτοσκιάσεις και ζωντανούς διαλόγους, καταφέρνει να κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον, τόσο ως ψυχογράφημα όσο και ως τοιχογραφία εποχής. Συγκροτεί θα λέγαμε ένα σύνθετο λογοτεχνικό πεζογράφημα, που ενώ μοιάζει γενναιόδωρο και σε σημεία πληθωρικό, όταν φτάνει στην καρδιά των γεγονότων και τις τραγικές τους συνέπειες –έναν βαρύ ξυλοδαρμό και ένα διπλό έγκλημα τιμής–, ξέρει να γίνεται γοητευτικά λιγόλογο, αναδεικνύοντας τις αρετές της αποστασιοποίησης και της μεταφοράς.

Χοντρές σταγόνες βροχής έπεσαν με δύναμη πάνω τους. Κι ήταν αυτός ο μόνος τρόπος να νιφτούν, να εξαγνισθούν, προκειμένου να επέλθει επιτέλους η κάθαρσις όλων.

ksxizΑν επρόκειτο για ταινία, θα μπορούσαμε να τη χαρακτηρίσουμε ως το ευτυχές αποτέλεσμα μιας αγαστής σύμπραξης ανάμεσα σε έναν τολμηρό σεναριογράφο και έναν εξίσου τολμηρό σκηνοθέτη.

 

Ο φταίχτης
Εύα Μ. Μαθιουδάκη, Κωστής Σχιζάκης
Εκδόσεις Καστανιώτη
272 σελ.
ISBN 978-960-03-6570-2
Τιμή €15,00
001 patakis eshop

Πηγή του άρθρου είναι: www.diastixo.gr

Insurance-spanos-online-asfaleia

banner-ikaros-new